पृष्ठम्:सुभाषितरत्नभाण्डागारम्.djvu/३११

             

२९६
गुच्छावलिभिरित्र तमोवल्लरीभिर्वयन्ते पयैन्ता प्रान्तवृत्त्या
पयसि वसुमती नूतने मज्जतीव । वाल्यासवेगविष्वग्वित-
त॒वलयैितस्फीतधूम्याग्रकाश प्रारम्भेऽपि त्रियामा तरुणयति
निज नीलिमानं वेनेषु ॥| ७३ ॥
चक्रवाकावस्थाख्यानम्
रतिकेलिकल कश्चिदेष मन्मथमन्थर, । पठ्य सुभ्रु
समाश्वस्ता कादम्बश्च॒म्बति प्रियाम् ॥ १ |॥ दष्टतामरस-
केसरत्यजो क्रन्दतोर्विपरिवृत्तकण्ठयो | निश्नयोः सरसि
चक्रवाकयोरल्पमन्तरमनल्पता गतम् ॥| २ ॥ अातपे धृतिमता
सह वध्वा यामिनीविरहिणा विहगेन | सेहिरे न किरणा
हिमरश्मेर्दु खिते मनसि सर्वमसह्यम् ॥ ३ ॥ गम्यतामुपगते
नयनाना लोहितायति सहस्रमरीचैौ ! अाससाद विरहय्य
धरित्रीं चक्रवाकहृद्यान्यभिताप. ॥ ४ ॥ इच्छता सह वधू-
भिर्मेद यामिनीविरहिणा विहगानाम् । अापुरेव मिथुनानि
वियोग लङ्घयते. न खळु र्कैालनियोग, ॥| ५ ॥ यच्छति
प्रतिमुखं दयितायै वाचमन्तिकगतेऽपि शकुन्तैौ'|। नीयते
स्म नतिमुज्झितद्दुर्ष पङ्कज मुखमिवाम्बुरुहिण्या ॥| ६ |॥
आष्य॒ाति याति पुनरेव जलं प्रयाति पद्माङ्कुर च विचिनोति
धुनोति पक्षम् । उन्मत्तवद्धमति कूजति मुक्तकण्ठः कान्ता-
वियोगविधुरो निशि चक्रवाकः ॥ ७ ॥ एकेनाक्ष्णा प्रवित-
तरुषा वीक्षते लम्बमानं भानोर्बिम्बं जलविलुलितेनापरेण
स्वकान्तम् | अह्नश्छेदे दयितविरहाशङ्किनी चक्रवाको द्वौ
सकोणैौं रचयति रसौ नर्तकीव प्रगल्भा ॥ ८ ॥ वापीतोय
तटरुहवनं पद्मिनीपत्रशय्या चन्द्रालोको विकचकुसुमामोद-
हृद्य् समीर । यत्रैतेऽपि प्रियविरहिणो दाहिनश्चक्रनाम्र-
स्तत्रोपाय. क इव भवतु प्राणसवारणो य, ॥ ९॥ चकाह्नो
विरर्ही हतोऽपि हृदये बाणेन न त्यक्तवान्प्राणान्प्राणसमास-
मागमसुखध्यानैकतानश्चिरम् । खा छायामवलोक्य वारिणि
गलद्रत्तामवेक्ष्य प्रिया भ्रान्तस्तद्द्ह्रणवेदनापरिगत, कष्टं मृत
साप्रतम् ॥ १० ॥ तीरात्तीरमुपैति रौति करुर्णे चिन्ता
समालम्बते किचिद्धयायति निश्चलेन मनसा योगीव र्युक्ते
क्षणं । खा छायामवलोक्य कूजति पुन कान्तेति मुग्ध
खगे धन्यास्ते भुवि ये निवृत्तमनसो धिग्दु,खितान्कामिन,
ll १ १ ॥ मित्रे कपि गते सरोरुहवने बद्धानने ताम्यति
क्रन्दत्सु श्रमरेषु वीक्ष्य दयिताश्लिष्टं पुर सारसम् । चक्राह्नेन
वियोगिना बिसलता न॒ाखादिता नोज्झिता वक्रे केवलमर्गलेव
न्ििहता जीव॒स्य निर्गच्छत, ॥ १२ ॥ भड्क्त्वा भोक्तु न
भुङ्के कुटिलबिसळुताकोटिमिन्दोर्वितकीँत्ताराकारास्तृषार्त,
पिबति न पयसा विर्धुषः पत्रसस्थाः । छायामम्भोरुहाणाम-
१ दैवभ्'ियोग २ सबद्धदृष्टि ३ बिन्दव .
सुभाषितरत्नभाण्डागारम्
[ ६ प्रकरणम्
~~~~-~>~~~> -~`-<<>«-~-~~ -~`-~~~~~>~~-~~~~~~~~~~~~~^-5»2、-~~
लिकुलसबला वेत्ति सध्यामसध्या कान्ताविश्लेषभीरुर्दिनंमपि
रजनी मन्यते चक्रवाक. |॥ १३ ॥
संध्यावर्णनम्
उचैस्तरादम्बरशैलमौलेश्युतो रविगैरिकगण्डशैलः ।
तखैव पातेन विचूर्णितास्य सध्यारजोराजिरिवोजिहीते ॥१॥
विहिताञ्जलिर्जनतयेा 'ङ्कगु!
जेझतापि तनुरौज्झदसौ न पितृप्रसूः प्रकृतिमात्मभुवः
भूिािं सान्द्रसाध्यकिरणारुणित हरिहेतिहूति मिथुन
पततो । पृथगुत्पपात विरहार्तिदलद्धृदयस्रुतासृगनुलिप्तमिव
|॥ 3 ॥ निलय श्रिय सततमेतदिति प्रथितं यदेव जल-
जन्म तया । दिवसात्ययात्तदपि मुक्तमहो चपलाजन प्रतेि
न चोद्यमद. ॥ ४ ॥ दिवसोऽनुमित्रमगमद्विलय किमिहास्यते
बत मयाबलया । रुचिभर्तुरस्य विरहाधिगमादिति सध्ययापि
सपदि व्यगमि ॥ ५ ॥ मुग्धस्य केलिविजितस्मरचापयष्टेरात-
न्वर्ती रुचिमतीव॒ सुधाकरस्य । रागोद्धुरा स्फुटमुदश्चित-
तारकश्रीः सध्याविरस्ति ननु कापि पतिवरेव ॥ ६ ॥
रजनिवर्णनम्
व्योमपात्रमपि चैकपाणिना विस्फुटोडुकुसुमानि बिभ्रति ।
अन्यपाणिकलितेन्दुदर्पणा कामिनीव रजनीयमागता ॥ १ ॥
नृपतिपुरुषशङ्कितप्रचार परगृहदूषणनिश्चितैकवीरम् । घन-
मिरनिरुद्धसर्वभावा रजनिरिय जननीव संवृणोति ॥ २ ॥
हितारविन्दा । ताराच्छलेन कुसुमानि समुत्क्षिपन्ती सध्येय-
मागतवती प्रमदेव काचित् ॥| ३ ॥ शशाङ्के सनद्धे भरत
इव सध्यायवनिका तिरोभूत्वा पुष्पाञ्जलिमिव विकीयोंडु-
निकरम् I कलं गायन्तीभि कुमुदवनभृङ्गीभिरधुना नभोरङ्गं
प्रासा विहरति निशैलिासिकवधू' ॥४॥ उन्मुक्ताभिर्दिवसम-
धुना सर्वतस्ताभिरेव खच्छायाभिर्निचुलितमिव प्रेक्ष्यते विश्व-
मेतत् । पर्यैन्तेषु ज्वळुति जलधौ रत्त्रसानौ च मध्ये चित्रा-
ङ्गीय् रमयति तमःस्तोमनीला धरित्री ॥ ५ ॥ ज्योत्स्रा-
भस्सचैछुरणधवला बिभ्रती तारकास्थीन्यन्तर्धानव्र्यैसनरसिक
रात्रिर्कापालिकीयम् । द्वीपाद्वीप भ्रमति दधती चन्द्रमुद्रा-
कपाले न्यस्त सिद्धाञ्जनपरिमल लाब्छनस्य च्छलेन ॥ ६ ॥
तमोवर्णनम्
लिम्प॒तीव तमोऽङ्गानि वर्षतीवाञ्जनं नभ । असत्पुरुष-
सैषैव दृष्टिर्निष्फलता गता ॥ १ ॥ अविज्ञातविशेषस्य सर्व
१ नाट्यनिपुणा नटीव रात्रि २ अङ्गलेप ३ कौतुके
४ रात्रिरूपा योगिनी