सामान्यनीतिः
१७९
राज्येन किम् ॥ १०१६ ॥ स्नु सञ्चरितः सतीं प्रियतमा |
स्वामी प्रसादोन्मुखः स्निग्र्ध मित्रमवञ्चकः परिजनो निःक्लेश-
लेशं मन । अाकारो रुचिर, स्थिरश्च विभवो विद्यावदातं
मुखं तुष्टे पिष्टपकष्टहारिणेि हरौ सप्राप्यते देहिना ॥१०२०॥
केी श्लेध्यिा गुणिना क्षमा परिभव को य. खकुल्यै कृतः
कि दु खं परसश्रयो जगति क श्लाध्यो य अाश्रीयते । को
मृत्युव्यैसन शुच जहति के यैर्निर्जिता शत्रव. कैर्थिज्ञात-
मिद विगटनगरे छन्नस्थितैः पाण्डवैः ॥ १०२१ ॥ स
स्निग्धोऽकुठालान्निवारयति यस्तत्कर्म यन्निर्मलं सा स्त्री यानु-
विधायिनी स मतिमान्य, सद्भिरभ्यच्यैते । सा श्रीर्या न
मद करोति स सुखी यस्तृष्णया मुन्'यते तन्मित्रं यदकृत्रिम
म पुरुषो य. खिद्यते नेन्द्रियै ॥ १०२२ ॥ ग्रायेणात्र
कुलान्वित कुकुलजा. श्रीवल्लभ दुर्मुगा दुातार कृपणा ऋजू-
ननृजबो वित्तान्वितं निर्धना । वैररूप्योपहताश्च कान्तवपुर्वे
धर्माश्रर्ये पापिनो नानाशास्त्रविचक्षण च पुरुष निन्दन्ति
मूखीँ जना ॥ १०२३ ॥ पौलैस्त्य, कथमन्यदारहरणे
दोषं न विज्ञातवान्रामेणापि कथ न हेमहरिणस्यासभवो लक्षि-
त । औक्षैश्चापि युधिष्ठिरेण सहमा प्राप्तो ह्यनर्थ, कथ प्रैत्या-
सन्नविपत्तिमूढमनसा प्रायो मति. क्षीयते ॥ १०२४ ॥
सिहो व्याकरणख कर्तुरहरत्प्राणान्प्रियान्पाणिनेर्मीमासाकृत-
मुन्ममाथ सहसा हस्ती मुनि जैमिनिम् । छन्दोज्ञाननिधि
जघान मकरो वेलातटे पिङ्गलं ह्यज्ञ[नावृतचेतसामतिरुषा
कोऽर्थस्तिरश्चा गुणै. ॥ १०२५ ॥ शत्तेनापि सता जनेन
विदुषा कालान्तरप्रेक्षिणा वस्तव्यं खलु वज्रपातविषमे क्षुद्रे- ||
ऽपि पापे जने । दर्वीव्यग्रकरेण धूममलिनेनायासयुक्तेन कि
भीमेनातिबलेन र्मेत्स्यभवनेऽपूपा न सघट्टिताः ॥ १०२६ ॥
सिद्धि पाञ्छयता जनेन विदुषा तेजो निगृह्य स्खक सत्त्वो-
त्साहवतापि दैवगतिषु खैर्य प्रकार्य क्रमात् । देवेन्द्रद्रुहि-
णोपमैर्बहुगुणैरभ्यर्चितो भ्रातृभिः कि क्लिष्टः सुचिर विराट-
भूवने पूर्वं न धर्मीत्मज, ॥ १०२७ ॥ रूपेणाप्रतिमेन
यौवनगुणै, श्रेष्ठे कुले जन्मना गन्तव्यानि दिनानि दैव-
वशतो भूयो धन वाञ्छता । सैरन्ध्रीति विगर्हिता युवतिभि,
साक्षेपमाज्ञाभयाद्द्रौपद्या किल मत्स्यराजभवने घृष्ट न केि
चन्दनम् ॥ १०२८ ॥ कि चित्रं यदि राजनीतिकुशलो
राजा भवेद्धार्मिक, केि चित्र यदि वेदशास्रनिपुणो विप्रो
भवेत्पण्डितः | तच्चित्रं यदि रूपयौवनवती साध्वी भवेत्का-
मिनी तच्चित्रं यदि निधैनोऽपि पुरुषः पाप न कुर्यीत्कचित्
॥ १०२९ |॥ वासासि व्रजचारिवारिजदृशा हृत्वा हठादुच्च-
कैर्यः प्राग्भूरुहमारुरोह स पुनर्वस्राणि विस्तारयन् । व्रीडा-
" १ रावण . २ पाशै ३ प्राप्तविपद्वस्तचित्तानाम् ४ विराटनगरे
भारमपाचकार सहसा पाञ्चालजाया. स्वयं को जानाति
जनो जनार्दनमनोवृत्ति कदा कीदृशी ॥ १०३० ॥ अर्थी
लाघवमुच्छ्रितो निपतन कामातुरो लैाञ्छनं *नि.खो वञ्चन-
र्मुन्मना विकलता द्रोषाकुल, सशयम् । लुब्धोऽकीर्तिर्मैस-
गर. परिभव दुष्टोऽन्यदोषे रति र्दुर्वागप्रियता र्दुरोदग्वश
प्रामोति कष्ट मुहुः ॥ १०३१ ॥ नीतिर्भूमिभुजा नतिर्गुण-
वता हैंीरङ्गनाना रतिर्दपत्यो. शिशवो गृहस्य कविता बुद्ध
ध्रैसादो गिग्ाम् । लावण्यं वपुष श्रुत सुमनस शान्तिर्द्वि-
जस्य क्षमा शच्तस्य द्रविणं गृहाश्रमवता स्वास्थ्यं सतां
मण्डनम् ॥ १०३२ ॥ कार्पण्येन यशः ' कुवा र्गुशचयो
दम्भेन सल्यं क्षुधा मर्यादा व्यसनैर्धन च विपदा स्थैर्यं प्रमा-
दैर्द्विजः । पैशुन्येन कुलं मदेन विनयो दुश्चेष्टया पैौरुष दारि-
देद्यण जनादरो ममतया चात्मप्रकाशो हतः ॥ १०३३ ॥
तारुण्य तरुर्णीजने विर्कैचैता पुष्पे विधौ चन्द्रिका कासारे
कुमुद् वने पिर्बुर्वैनं दानं द्विपेऽंर्नैगैले । अानृण्यं गृहिणा
गृहस्य गृहिणी पित्रो शुभा सततिलीवण्य तनुते द्विजे
ऽतिपलिते विद्वचतुर्थीश्रम. ॥ १०३४ ॥ माधुर्य प्रमदाजनेषु
ललितं दाक्षिण्यमार्ये जने शौर्य शत्रुषु नम्रता गुरुजने धर्मि-
ष्ठता साधुषु । मर्मज्ञेष्वनुवर्तनं बहुविधं मानं जने पण्डिते
शाठ्यं पापिजने नरस्य कथिताः पर्यन्तमष्टौ गुणाः
॥ १०३५ ॥ इन्दु निन्दति तस्करो गृहपतिं जारो सुशीलं
खलः साध्वीमप्यसती कुलीनमकुलो जह्याज्जरन्तं युवा ।
विद्यावन्तमनक्षरो धनपति नीचश्च रूपोज्ज्वलं वैरूप्येण हतः
प्रबुद्धमबुधोत्कृष्ट निकृष्टो जन ॥१०३६॥ विद्वान् '*ससदि
पैाँक्षिकः परवशो मानी दरिद्रो र्गृही द्रव्याढ्च. कृपणो यति-
वैसुमना वृद्धो विवाहोद्यतः । राजा दु सचिवप्रियः सुकुलजो
मूखै. पुंर्मैीन्स्रीजितो वेदान्ती हतसत्क्रियः किमपर र्हस्यिा-
स्पद भूतले ॥ १०३७ ॥ का विद्या कविता विनार्थिनि
जने ल्यार्ग विना श्रीश्च का को धर्मः कृपया विना क्षिति-
पतिः को नाम नीति विना । क. सूनुर्विनेय विना कुलवधू.
का स्वामिभक्ति विना भोग्र्ये केि रमणी विना क्षितेितले
कि जन्म कीर्ति विना ॥ १०३८ ॥ दैौक्षिण्य खजने
दया परजने शाठ्यं सदा दुर्जने प्रीतिः साधुजने नैयो नृप-
जने िंपू! शैौर्य शत्रुजने क्षमा शूं
जने ये चैवं पुरुष, कलासु कुशलास्तेष्वेव लोक-
हूं.:र्तु,ं ॥ौर्घीन! दयेिता सैतैतावधि सुतोऽसौ
१ कलङ्कम् २ निर्धन ३ अस्वस्थान्त करण ४ अदृष्टयुद्धप्रसङ्ग
५ दुर्वचनशील ६ द्यूतवश ७ लज्जा ८ प्रसन्नता ९ क्रोधेन
१० गुणसमुदाय ११ विकसन १२ कापीँसवन १३ चतुदिक्प्रति-
बधरहितस्य १४सभायाम् १५ पक्षधारी १६ गृहस्थाश्रमी १७ खैत्रैण
१८ हास्यविषय १९ सरलभाव . २० नीति २१ पुत्रजन्मावधि
पृष्ठम्:सुभाषितरत्नभाण्डागारम्.djvu/१९४
दिखावट
एतत् पृष्ठम् अपरिष्कृतम् अस्ति