पृष्ठम्:सुभाषितरत्नभाण्डागारम्.djvu/१९२

             

सामान्यनीतिः
१७ ७
द्रवति च हिमरश्म्ावुद्गते चन्द्रकान्त ॥ ९७४ ॥ ग्रथम- | ॥ ९८६ ॥ दृढः प्रेमा भग्नः सैदसिरिव सधि न भजते
दिवसचन्द्र सर्वलोकैकवन्द्यः म च सकलकलाभिः पूर्णचन्द्रो j भजेतापि प्राय, स्खलति खलु यलैरपि धृतः । स्स्त्रलेन्नो
न वन्द्यः । अतिपरिचयदोषात्कस्य नो मानहानिर्नवनवगुण- | चेत्साम्यं भजति न भजेद्वा न भवति च्युताशङ्कश्चत्स्यात्स्मृ-
रागी प्रायशः सर्वलोकः ॥ ९७५ ॥ भवति हृदुयुहुारी | तिमुपगतस्तु व्यथयति ॥ ९८७॥ इय॒ ग्रीतिर्वह्री हृदयभुवि
कोऽपि_ कखापि॒ि हेतुर्न खळु गुणविशेषः प्रेमबन्धप्रयोगे । | दैवात्समुदिता तथा यत्नाद्रक्ष्या प्रकृतिमृदुलापायबहुला ।
किसलूयित्वनान्ते॒ कोकिलारावरम्ये वि॒िकसति न॒ वसन्ते | यथा नैना स्फीता पि॒िशुनजनदुर्वीक्यदहनो दहत्यन्तः
मालती कोsत्र हेतुः ॥ ९७६ ॥ परीवादस्तथ्यो भवति | शोष व्रजति न पुनः सौहृदनिधेः ॥ ९८८ ॥ न रम्य
वितथो वापि महता तथाप्युचैधीन्नो हरति महिमानं जन-| नारम्यं प्रकृतिगुणतो वस्तु किमपि प्रियत्वं यत्र स्यादितरदपि
रवः l तुलोत्तीर्णस्यापि प्रकटितहताशेषतमसो रवेस्तादृत्तेजो | तट्टाहकवशात् । रथाङ्गाह्वानाना भवति विधुरङ्गारशकटी
नहि भवति कन्या गतवतः ॥ ९७७ ॥ बहिः सर्वाकार- | पटीराम्भ.कुम्भः स भवति चकोरीनयनयो. ॥ ९८९ ॥
प्रगुणरमणीयं व्यवहरन्पराभ्वृहस्थानान्यपि तनुतराणि | अरण्यं सैारङ्गैर्गिरिकुहरगर्भीश्च हैरिभिर्दिशो दिङतिङ्गै
स्थगयति । जनं विद्रुानेकः सकलमभिसधाय कपटैस्तटस्य. || सलिलमुषितं पङ्कजवनै । प्रियाचक्षुर्मध्यस्तनवदनसौन्दयैवि-
स्वानर्थान्घटयति च मैौनं च भजते ॥ ९७८ ॥ कलारत्त्र | जितै. सता माने म्लाने मरणमथवो दूरगमनम् ॥ ९९० ॥
गीतं गगनतलरत्त्रं दिनमणि सभारत्त्रं विद्वाञ्श्रवणपुटरत्त्रं | नभोभूषा र्पूषा कमलवनभूषा मधुकरो वचोभूषा सत्य
हरिकथा l निशारत्त्रं चन्द्रः शयनतलरत्त्रं शशिमुखी महीरलु | वरविभवभूषा वितरणम् । मनोभूषा मैत्री मधुसमयभूषा
श्रीमाञ्जयति रघुनाथो नृपवरः ॥ ९७९ ॥ नरा. सस्कारार्हा | मनसिजः सैदोभूषा सूक्तिः सकलगुणभूषा च विनय
जगति किल केचित्सुकृतिनः समानाया जातावपि वयसि | ॥ ९९१ ॥ कलासीमा काव्यं सकलगुणसीमा वितरण
सल्यामपि धियि । अयं दृष्टान्तोऽत्र स्फुटपरिचयादभ्यसनतः | भये सीमा मृत्युः सकलसुखसीमा सुवदना । तप.
शुकः श्लोकान्वतुं प्रभवति न काकः कचिदपि ॥ ९८० ॥ | सीमा मुक्तिः सकलकृतिसीमाश्रितभृतिः प्रिये सीमाह्यादः
वर तुङ्गाच्छृङ्गाद्रुरुशिखरिण, कापि पुलिने पतित्वायं | श्रवणसुखसीमा हरिकथा ॥ ९९२ ॥ शशी दिवसधूसरो
कायः कठिनदृषदन्तर्विदलितः । वर न्यस्तो हस्तः फणिप- || गलितयौवना कामिनी सरो विगतवारिज मुखमनक्षर
तिमुखे तीव्रदशने वर वह्नौ पातस्तदपि न कृतः शील-
विलयः ॥ ९८१ ॥ विदैवज्ञं ग्रामं विबुधविधुरा भूपतिसभा
मुखं श्रुत्या हीनं मनुजपतिश्शूत्यं च विषैयम् । अनाचारा-
न्दारानपहरिकथं काव्यमपि च प्रवतूत्वापेतं गुरुमपि
सुबुद्धिः परिहरेत् ॥ ९८२ ॥ मणिः शै|ाणोंल्लीढः समरविजयी
हेतिनिर्हेतो मदक्षीणो नैीगः शरदि सरितः श्यैीनपुलिनाः ।
कलाशेषश्चन्द्रः सुरतमृदिता बालवनिता तनिम्ना शोभन्ते
गलितविमवाश्चार्थिषु नृपाः ॥ ९८३ ॥ किमासेव्यं पुंसा
`सविधमनवद्यं द्युसरितः किमेकान्ते ध्येयं चरणयुगलं
कौस्तुमभृतः । किमाराध्यं पुण्यं किमभिलषणीयं च करुणा
यदासक्ल्या चेतो निरवधि विमुक्तौ प्रभवति ॥ ९८४ ॥
वर मैौनं कार्य न च वचनमुक्तं यदनृतं वरं कैर्वैयं पुंसा न च
परकलत्राभिगमनम् । वरं प्राणत्यागो न च पिशुनवाक्ये-
ष्वभिरुचिर्वर भिक्षाशित्वं न च परधनास्खादनसुखम्
॥ ९८५ ॥ वर शून्या शाला न च खलु वरो दुष्टवृषमो
वरं वेश्या पत्त्री न पुनर्रविनीता कुलवधूः। वरं वासोऽरण्ये न
वरं प्राणत्यागो न पुनरधमानामुपगमः
१ रहिताम् २ देशम् ३ निकषपाषाणेनोछिखित• ४ अायुधै• कृत-
क्षत ५इस्ती. ६शुष्क.७नपुसकत्वम् <दुश्चरिता.९दुर्विवेकिराज्ये•
२३ सु. र. भाँ.
खाकृते. । प्रभुधैनपरायणः सततर्दुगैत, सज्जनो नृपाङ्गन-
गतः खलो मनसि सप्त शल्यानि मे |॥ ९९३ |॥ प्रसरति
मनः कार्यीरम्भे दृढीभवति स्पृहा खयमुपनयन्नर्थान्मत्रो न
गच्छति विप्लुवम् । फलति सकलं कृत्यं चित्त समुन्नतिमश्रुते
भवति च रतिः श्लाघ्ये कृत्ये नरस्य भविष्यतः ॥ ९९४ ॥
| सरसि बहुशस्ताराच्छाये क्षणात्परिवश्चितः कुमुदविटपान्वेषी
! हंसो निशासु विचक्षणः । न दशति पुनस्ताराशङ्की दिवापि
| सितोत्पलं कुहकचकितो लोक. सत्येऽप्यप्रायमपेक्षते ॥९९९॥
खफलनिचयः शाखाभङ्गं करोति वनस्पतेर्गमनमलस वर्हा-
टोपः करोति शिखण्डिनः । चतुरगमनो जाल्यो योऽश्चः
स गौरिव वाह्यते गुणवति जने प्रायेणैते गुणूः खळु दृष-
णम् ॥ ९९६॥ ईमिकुलचितं लैालाह्निन्नं,र्विगंन्धूि ङ्कैमै॒-
प्सितं निरुपमरसप्रीत्या खादन्नरास्थि निरार्मिर्षम् । सैरैपति-
मपि श्धा पार्श्वस्थं विलोक्य न शङ्कते नहि गणयति क्षुद्रो
जन्तुः परिग्रहफल्गुतैाँम् ॥ ९९७ ॥ मधुकरगणश्रूतं
त्यक्स्वा गतो नवमल्लिका पुनरपि गतो रक्ताशोकं कदम्ब-
१ समीचीनः खङ्ग इव २ सृगै ३ सिहै” ४ दिग्गजै” ५ सूर्य
६ सभा. ७ दरिद्र ८ कीटकसमूहैव्यीँप्तम् ९ लालयार्द्रम् १° अाम*
गन्धि ११ गर्हितम्. १२ निमीँसम्. १३ इन्द्रम्- १४ क्षुच्छकत्बन्म्