पृष्ठम्:सुभाषितरत्नभाण्डागारम्.djvu/१८१

             

१६६
लिकाः ॥| ५६५ ॥ क्षन्तव्यो मन्दबुद्धीनामपराधो मनी-
षिणा । नहि सर्वत्र पाण्डित्यं सुलभं पुरुषे कचित् ॥ ५६६॥
राजा पश्यति कर्णाभ्या युक्तया पश्यन्ति पण्डिता । पशुः
पश्यति गन्धेन भूतैः पश्यन्ति बर्बरा ॥ ५६७ ॥ प्रत्यूह,
सर्वसिद्धीनामुत्ताप. प्रथम. किल ! अतिशीतलमप्यम्भ. केि
भिनत्ति न भूभृतः ॥ ५६८ ॥ अव्यापारेषु व्यापार यो
नर, कर्तुमिच्छति । स तत्र निधनं याति कीलोत्पाटीव
यानरः ॥ ५६९ ॥ हतं ज्ञानं क्रियाहीनं हताश्चाज्ञानिनो
नरा । हतं चानायकं सैन्यमभर्तरो हता स्त्रियः ॥ ५७० ॥
कन्या निष्कासिता श्रेष्ठा वधूः श्रेष्ठा प्रवेशिता । अन्नं सक-
लित श्रेष्ठं धर्म. श्रेष्ठो दिने दिने ॥ ५७१ ॥ सत्य सत्र्यं
मुनेर्वीँक्य नादत्तमुपतिष्ठते । अम्बुभिः पूरिता पृथ्वी चात-
कख मरुस्थली ॥ ५७२ ॥ न खमेन जयेन्निद्रा न कामेन
स्त्रियं जयेत् । नेन्धनेन जयेद्वह्नि न पानेन सुरा जयेत्
|॥ ५७३ ॥ तद्द्दृहं यत्र वसतिस्तद्भोग्य येन जीवति |
तन्मुत्तये यदेवोक्त ज्ञानमज्ञानमन्यथा ॥ ५७४ ॥ पिता
रक्षति कौमारे भर्ता रक्षति यौवने । पुत्रस्तु स्थाविरे भावे
न स्री खातघ्रयमर्हति ॥ ५७५ ॥ पानं दुजैनससगै,
पत्या च विरहोऽटनम् । स्वममन्यगृहे वासो नारीणा
दूषणानि षट् ॥ ५७६ ॥ हन्तुं मेषोऽपसरति मृगेन्द्रः
सकुचत्यपि ! बुद्धिमन्त सहन्ते च निधाय हृदि किचन
॥ ५७७ ॥ यदपथ्यमतामायुर्यदनीतिमता श्रियः | तदेतत्का-
कतालीयं तदेतच्च घुणाक्षरम् ॥ ५७८ ॥ वस्त्रं गा च
बहुक्षीरा जलपात्रमुपानहौ । औौषधं बीजमाहारं सकी-
णीत यथामुयात् ॥ ५७९ ॥ रागे द्वेषे च माने च द्रोहे
पापे च कर्मणि । अप्रिये चैव कर्तव्ये चिरकारी प्रशस्यते
॥ ५८० ॥ बन्धूना सुहृदा' चैव भृत्याना स्त्रीजनस्य च ।
अव्यत्तेष्वपराधेषु चिरकारी प्रशस्यते ॥ ५८१ ॥ चिरेण
मित्रं सधीयाच्चिरेण न कृतं त्यजेत् । चिरेण विहितं मित्र
द्भिर वारणमर्हति ॥ ५८२ ॥ लाभस्तेषा जयस्तेषा कुत-
स्तेषा पराजयः | येषा हृदिस्थो भगवान्मङ्गलायतनो हरिः
| ५८३ |॥ धनाशा जीविताशा च गुर्वाँ प्राणभृता सदा |
घृद्धस्य तरुणी भार्या प्राणेभ्योऽपि गरीयसी ॥ ५८४ ॥
चित्रैाखाती गतावर्षी. प्र॒सुता गतयैौवना । प्रवासी गत-
सौख्यश्च याचना गतगैौरवा ॥ ५८५ ॥ शाखामृगख
शाखायाः शाखा गन्तुं पराक्रमः । उल्लङ्घितो यदम्भोधिः
प्रभावः प्रभवो हि सः ॥ ५८६ ॥ राः पुण्र्ये च कलञाणि
पुत्रोत्पत्तिर्निधिस्तथा । सुकृतादेव लभ्यन्ते नैव पार्थ
पराक्रमात् ॥ ५८७ ॥ धर्महान्यर्जिते वित्तऽनुभवन्ति
१ एते घृणोत्पादका
सुभाषितरत्नभाण्डागारम्
[ ३ प्रकरणम्
सुखे परे । स्वयं पादस्य पात्रं स्खात्सिहो गजवधादिव
॥ ५८८ ॥ यथा काष्ठमयो हस्ती यथा चर्ममयो
मृगः । तथा वेदं विना विप्रस्त्रयस्ते नामधारका. |ll ५८९ |॥
वर कृतध्वस्तगुणादत्यन्तमगुणः पुमान् । प्रकृत्या ह्यगुणः
श्रेयान्नलंकारश्युतोपल, ॥ ५९० |॥ दूरस्थोऽपि समीपस्थो
यो यस्य हृदि वर्तते | यो यस्य हृदये नास्ति समीपस्थोऽपि
दृरग ॥ ५९१ |॥ मद्यपा. कि न जल्पन्ति किं न भक्षन्ति
वायसा. । कवय कि न पश्यन्ति कि न कुर्वन्ति योषितः
॥ ५९२ ॥ अशत्त, सततं साधु. कुरूपा च पतिव्रता |
व्याधितो देवभक्तश्च निर्धना ब्रह्मचारिणः ॥ ५९३ ॥
तावन्महत्त्वं पाण्डिल्यं कुलीनत्वं विवेकिता । यावज्ज्वलति
नाङ्गेषु खत' पञ्चेषुपावकः ॥ ५९४ ॥ वाहित चाश्ववा-
णिज्य राजसेवा तपोवनम् । धीराश्चत्वारि कुर्वन्ति कृषि
कुर्वन्ति कातरा ॥ ५९५ |॥ न देवो विद्यते काष्ठे न
पाषाणे न मृन्मये | भावेषु विद्यते देवस्तस्माद्भावो हि
कारणम् ॥ ५९६ ॥ अन्यायोपार्जित द्रव्यं दश वर्षणि
तिष्ठति । प्रासे चैकादशे वर्षे समूलं च विनश्यति ॥५९७॥
तृस्यर्थ भोजनं येषा सतानार्थ च मैथुनम् । वाक्सल्यवच-
नार्थाय दुगीण्यतितरन्ति ते ॥| ५९८ ॥ नित्यं क्रोधाच्छियं
रक्षेत्तपो रक्षेच्च मत्सरात् । विद्या मानापमानाभ्यामात्मानं
तु प्रमादत ॥ ५९९ ॥ क्षमातुल्यं तपो नास्ति न सतो-
षात्पर सुखम् । न तृष्णाया परो व्याधिर्न च धर्मे दया-
पर. ॥| ६० ० ॥ दानेन भोगी भवति मेधावी वृद्धसेवया ।
अहिसया च दीर्घीयुरिति प्राहुर्मनीषिण, ॥६०१ ॥ यच्छक्यं
ग्रसितु ग्रास ग्रस्तं परिणमेच्च यत् | हितं च परिणामे स्याच्त-
त्कार्य भूतिमिच्छता ॥ ६०२ ॥ बुद्धौ कळुषिताया च
विकारे प्रत्युपस्थिते । अनयो नयसकाशो हृदयान्नापसर्पति
॥ ६०३ ॥ यदैव भर्ती जानीयान्मन्त्रमूलपरा स्त्रियम् ।
उद्विजेत तदैवास्याः सर्पाद्वेश्मगतादिव ॥ ६०४ ॥ .न
क्रोधयातुधानस्य वीमान्गच्छेद्विधेयताम् | निपीतभ्रातृ-
रुधिरः प्राप निन्दा वृकोदरः ॥ ६०५ ॥ न लोकायतवादेन
नास्तिक. स्याददैवतः । हरिर्हिरण्यकशिपुं जघान स्तम्भ-
निर्गतः ॥ ६०६ ॥ सदेहो वैष्णवे मार्गे न कार्येौऽन्यै.
कुदशैनैः । रामप्रभावमद्यापि पयोधौ पश्य सेतुना
॥ ६०७ ॥ गैौगैाँ. कामदुघा सम्यक्प्रयुक्ता रूमर्यते बुधैः ।
दु:प्रयुक्ता पुनर्गेॉत्वं प्रयोक्तुः सैव शंसति ॥ ६०८ ॥ न
जातु कामः कामानामुपभोगेन शाम्यति । हविषा कृष्ण-
वत्र्मेव भूय एवाभिवर्धते ॥ ६०९ ॥ नापृष्टः कखचिद्दू-
१ व।णी २ पशुत्वम्•