१ ०४?
सुभाषितरत्नभाण्डागारम्
[ ३ प्रकरणम्
कण्टककलिताङ्गयष्टयो देव | त्वयि कुपितेऽपि प्रागिव विश्च-
स्तास्ते रिपुस्त्रियो जाताः ॥ ८१ ॥ सततमुसलासङ्गाद्वहुत-
रगृहकर्मघटनया नृपते | द्विजपत्ज्ञीना कठिना. सति भवति
कराः सरोजसुकुमाराः ॥ ८२ ॥ कमलेव मतिर्मतिरिव
कमला तनुरिव विभा विभेव तनुः । धरणीव धृतिर्धृतिरिव
धरणी सतत विभाति यस्य तव ॥ ८३ ॥ रत्लसानुशिस्वरा-
ङ्गणफुल्लत्कल्पपादपतलेषु निषण्णाः । उद्टृणन्ति नृपहस
सुवर्ण त्वद्यशः प्रवरकिनररामा. ॥ ८४ ॥ गाढकान्तदश-
नक्षतव्यथासंकटादरिवधूजनस्य यः । ओोष्ठविद्रुमदलान्यमो-
चयन्निर्दशन्युधि रुषा निजाधरम् ॥ ८५ ॥ बलमार्तभयो-
पशान्तये विदुषा समंतये बहुश्रुतम् । वसु तस्य न केवल
विभोर्गुणवत्तापि परप्रयोजनम् ॥ ८६ ॥ तावकाः कति न
सन्ति मादृशा मादृशस्तु भवदेकजीविनः | अम्बुदस्य कति
वा न चातकाश्चातकस्य पुनरेक एव सः ॥ ८७ ॥ निखि-
लेषु गुणेषु चित्रता ते मनसो वैभवमद्भुत तवैव । न च ते
परतः प्रमाणमावस्तदपि न्यायनिविष्टतातिचित्रम् ॥ ८८ ॥
स्फुरदद्भुतरूपमुत्प्रतापज्वलन त्वा सृजतानवद्यविद्यम् ।
विधिना ससृजे नवो मनोभूर्भुवि सत्यं सविता बृहस्पतिश्च
Il| ८९ ॥ कळुष च तवाहितेष्वकरूमात्सितपङ्केरुहसो६५, ;
चक्षु' ! पतितं च महीपर्तीन्द्र तेपा वपुषि प्रस्फुटमापदां
कटाक्षैः ॥ ९० ॥ गुणभेदविदग्रिमप्रसङ्गे व्यवधानादनुप-
स्थितं पुरस्तात् | अपि वाजिनमात्रशेषमिष्टौ घटयन्वाजिभि-
रथ्यैसे विधिज्ञैः ॥ ९१ ॥ यदि वै मनसि प्रशान्तिरुचैः कुरु
कल्पद्रुमदानकौशलम् । न भवेदिति वा वद् स्फुटं कलिवर्ण
प्रतियामि मन्दिरम् ॥ ९२ ॥ नानन्वयस्ते न च ते विरो-
धोऽलंकारकोटैौ तव नोपमापि । क्षितीश नो ते विषर्म न
किंचित्साहित्यसौहित्यनिधिस्तथापि ॥ ९३ ॥ अविरल-
करवालकम्पनैर्भुकुटीतर्जनगर्जनैर्मुहुः । ददृशे तव वैरिणा
मदः स गतः कापि तवेक्षणे क्षणात् ॥| ९४ ॥ तवाहवे
साहसकर्मशर्मणः करं कृपाणान्तिकमानिनीषतः | भटाः परेषा
विशरारुतामगुर्दधत्यवाते स्थिरता हि पासवः ॥ ९५ ॥ विशा-
पते विस्तरतो न वक्तु जानामि जानन्नपि ते गुणौघान् यखैव
योऽसि प्रथमानकीर्ते स एव तद्वानिति निर्निरूढि ॥ ९६ |
यशोदयामण्डितकान्तदेहो बाल्येऽपि गोपालजनस्य नेता |
गोमण्डल पासि बलेन युक्तः कथ न गजन्पुरुषोत्तमोऽस्तेि
॥ ९७ ॥ नक्षत्रभूः क्षत्रकुलप्रसुतेर्युक्तो न भोगै. खळु भेोग- ,
भाजः l सुजातरूपोऽपि न याति यस्य समानता काचन काश्च-
नाद्रिः {!| ९८ |॥ अखण्डिता शक्तिरथोपमान न खीकृत ;
न च्छलरीतिरस्ति । अस्पृष्टसदेहविपर्ययस्य कोऽये तव "
न्यायनये निवेशः |॥ ९९ ॥ खतःप्रकाशो मनसो महत्त्व
धर्मेषु शत्तिर्न तथान्यथा धीः भूपालगोपालपदैकभत्तेतर-
न्यैव नैयायिकता तवेयम् ॥ १० ० l॥ यस्यषवः सयुगयामेि-
नीषु ग्रोतप्रतिक्ष्मापतिमैौलिरत्नाः । गृहीतदीपा इव भिन्दते
स्म खङ्गान्धकारे रिपुचक्रवालम् |॥ १०१ ॥| लब्ध्वा यद-
न्तःपुरसुन्दरीणा लावण्यनि.स्यन्दमुपान्तभाजाम् । गृहीत-
सारस्त्रिदशै' पयोधिः पीयूषसदर्शनसौख्यमाप |॥ १०२ ॥
यदि त्रिलोकी गणनापरा स्यात्तस्याः समाप्तिर्यदि नायुषः
स्यात् | पारे परार्ध गणित यदि स्याद्भणेयनिःशेषगुणोऽपि स
स्यात् ॥| १०३ ॥ एतद्यश.क्षीरधिपूरगाहि पतत्यगाधे
वचन कवीनाम् । एतद्रुणाना गणनाङ्कपातः प्रत्यर्थिकोताँ-
खटिकाः क्षिणोति ॥| १०४ |॥ देवाधिपो वा भुजगाधिपो
वा नराधिपो वा यदि हैहयः स्याम् | सदर्शनं ते गुण-
कोतैनं ते सेवाञ्जलि ते तदहं विदध्याम् ॥|१०५॥ अत्याद-
रादध्ययनं द्विजानामर्थोपलब्ध्या फलवद्विधाय । क्रतूनतु-
च्छानवितु तवैषा मीमासकाद्याधिकृति' प्रसिद्धा ॥| १०६ ॥
तुच्छान्तराध्यासमसनिकृष्टमध्यक्षमत्यन्तमनिच्छंतस्ते
अख्यातिसख्यनुिगतद्विषश्च ख्याति. न्थिताऽनिर्वचनीयरूपां
६; ५ 5७ !! ऽ.:न्°!र्थं•1.नीट्ट॒तवं|ारेिqाणैौ विशङ्कमानास्तव दुान-
नीरम् । परस्पर दीनमुखा न के वा देवाः सुमेरु शुशुचुः
खभूमिम् ॥| १०८ ॥ तवाग्रतो वीर महीमहेन्द्र मन्द गजाः
शृङ्कलेिनो विभान्ति । अावासदानादरिभूपतीनामाशान्त-
शीला इव सापराधाः ॥ १०९ ॥ कामं नृपाः सन्ति सहस्रः
शोऽन्ये राजन्वतीमाहुरनेन भूमिम् । नक्षत्रताराग्रहसकुलापि
ज्योतिष्मती चन्द्रमसैव रात्रिः ॥ ११० ॥ दारिद्यदायाद-
गणाधमेन दीनो द्विजोऽर्थर्णपदातिसात्कृतः | जागर्ति नाथे
त्वयि भो द्विजाना विधेहि तद्येन सुख भजे नृप ॥ १११ ॥
कमलभूतनया वदनाम्बुजे वसतु ते कमला करपल्लवे॒ ।
वपुषि ते रमता कमलाङ्गजः प्रतिदिन हृदये कमला-
पतिः ॥ ११२ ॥ उदेति पूर्व कुसुम तत, फलं धनोदयः
प्राक्तदनन्तर पयः । निमित्तनैमित्तिकयोरय विधिस्तव
प्रसादस्ख पुरस्तु सपदः ॥ ११३ ॥ अनेन सर्वार्थिकृतार्थ-
ता कृता हृतार्थिनैौ कामगवीसुरद्रुमौ । मिथः पयःसेचनपल्ल-
! व्ाशने प्रदाय दानव्यसनं समामुतः ॥ ११४ ॥ मयि स्थिति-
|ं नैम्रतयैय, त्छ्श्यले दिगेन् तु स्तन्हध्ठतया विलङ्घयते । इतीव
चा३ दैधढ[*.{ग् क्षिध्रन्नय•{ग्र सग्र्ग्र्?ग्ष्पादिश्ाङ्घ्रि"|ा|म् ll ११५ ll
न्छृष्ट्' क्रग्{भ्यामुद्तेोर श्*र्ध्नजे छ्g' [नय याग्पन्नत्न' पद-
द्वगे । तदीयचूल्|कुरुचिंज्दरश्भिभि, स्फुटेयमेतत्करपादरञ्जना
li|११६ll इद नृपप्रार्थिभिरुज्झितेोऽर्थिभिर्मणिप्रगेहेण विवृष्य
पृष्ठम्:सुभाषितरत्नभाण्डागारम्.djvu/११९
एतत् पृष्ठम् अपरिष्कृतम् अस्ति