पृष्ठम्:सुभाषितरत्नभाण्डागारम्.djvu/११२

             

उदरपूरणदूषणम्, सेवकनिन्दा, जीवैितसाफल्यम्
हरति महत्त्वं प्रार्थना किं न जाने जनयति गुरुलजामित्यहं | खातन्त्र्यं यच्छरीरस्य मूढैस्तदपि हैारि
किं न वेद्मि । तदपि वद वदान्य तं सदा प्रत्यहं मा जठर- | वर भैक्षैयं वर मैरोपजीवनम् । पुंसा विवेकहीनाना सेवया
पिठरवर्तीं वह्निरर्थीकरोति ॥ ७ ॥ गङ्गातरगकणशीर्करशी- || न घनाजैनम् ॥ ५ ॥ या प्रकृलैयैव चपला निपैतत्यशुचावपि ।
तलानि विद्याधराध्युषितचारुशिलातलानि | स्था॒नानि कि | खामुिनो बहु मन्यन्ते दृष्टि तामूपि॒ सेवकाः ॥ ६ ॥ मनुष्य-
हिमवतः प्रलयं गतानि यत्सावमानपरपिण्डरतो मनुष्यः | जातौ तुल्याया भृत्यत्वमतिगर्हितम् । प्रथमो यो न तत्रापि
॥ ८ ॥ अभिमतमहामानग्रन्थिप्रभेदर्पटीयसी गुरुतरगुणग्रा-| स कि जीवत्सु गण्यते ॥ ७ ॥ तावज्जन्मातिदुःखाय' ततो
माम्भोजस्फुट्रेोज्ज्वलचन्द्रिका । विपुलविलसल्लज्जावल्लीवितान- | दुगैतता सदा ! तत्रापि सेवया वृत्तिरहो दु खपरम्परा ॥ ८ ॥
कुठारिका जैठरपिठरी दुष्पूरेय करोति विडम्बनर्में ॥ ९ ॥ | नाश्नाति सेवयौत्सुक्याद्विनिद्रो न प्रबुध्यते । न निःशङ्कं
ये वधैन्ते धनपतिपुरःप्रार्थनादुःखभाजो ये चाल्पत्व दधति | वचो ब्रूते सेवकोऽप्यत्र जीवति ॥ ९ ॥ भूशय्या ब्रह्मचर्य
यैस्तबद्धे. । तेषामन्तःस्फुरितहसित वासराणा | च कृशत्व लघु भोजनम् । सेवकस्य यतेर्यद्वद्विशेषः
स्मरेय ध्यानच्छेदे शिखैरिकुहरग्रावशय्यानिषण्णः ॥ १० ॥ | पापघर्मजः ॥ १० ॥ शीतातपादिकष्टानि स॒हते यानि
मातर्नातः परमनुचित यत्खलाना पुरस्तादस्ताशङ्कं जठँर- || सेवकः l घनाय तानि॒ चाल्पानि यदि घर्माय मुच्यते
पिठरीपूर्तये नर्तितासि । तत्क्षन्तव्य सहजसरले वत्सले वाणि | ॥ ११ ॥ मृदुनातिसुछेत्तन॒ सुसृटेनातिहारिणा । मोदके-
कुर्या प्रायश्चित्तं गुणगणनया गोपवेषस्य विष्णोः ॥ ११ ॥ | नापि कि तेन निष्पत्तिर्यस्य सेवया ॥ १२ ॥ खुयं
दीनैो दीनमुखैस्तथैव शिशुकैराकृष्टजीर्णाम्बरा क्रॉशद्भि.| जुहाति सेवक॒ः .सुखं च मानमेव च .! युदुर्थमर्यमी॒ईते
क्षुधितैर्निरन्नविधुरां पश्येन्न चेद्भेर्हेनीम् । याच्आगङ्गभयेन|द्वैव _वते"_ l णन्ईिर्जदैित
→ ः || र्विमुञ्चति प्राणान् | दुःखीयति सुखहेतोः को मूढः सेवका-
द्गदगलत्रुट्यद्विलीनाक्षर को देहीति वदेत्स्वदग्धजठ |दन्यैः ॥ १४॥ मौनान्मूकः प्रवंचनपटुर्वातुलो जैल्पको वा
जनः →→ 1
मनस्वी ॥ १२ ॥ हिंसाश्शूत्यमयत्ललभ्यमशन धात्रा ः पार्श्वे वसति च सदा दूरतस्त्वप्रगल्भः । क्षान्त्या
मरुत्कल्पितं ठँयँौलाना पशवस्तृणाङ्कुरभुजः सृष्टाः स्थली- धृष्ट
शायिन. । संसारार्णवलङ्घनक्षमधिया वृत्तिः कृता सा नृणा
यामन्वेषयता प्रयान्ति सतत सर्वे समासि गुणाः ॥| १३ ॥
किं कन्दाः कन्दरेभ्यः प्रलयमुपगता निर्झरा वा गिरिभ्यः
प्रध्वस्ता वा तरुम्यः सरसफलभृतो वल्कलिन्यश्च शाखाः ।
वीक्ष्यन्ते यन्मुखानि प्र॑सैभमपगतग्रश्रयाणा खलाना दुःखो-
पात्ताल्पवित्तस्मर्यैपै॑वनवशान्नर्तितभ्रूलतानि ॥ १४ ॥
सेवकनिन्दा
. खाभिप्रायपरोक्षस्य पर॒चित्तानुवर्तिनः । ख्यं वि॒क्रीत्- ||
देहुख सेवकख,कुतः सुखम् ॥ १ ॥ चलेषु खामि-|
चित्तेषु सुलमे र्पिशैने जने । यदि जीवन्त्यहो चित्रं क्षणम-
प्र्युर्पजीविनः ॥ २ ॥ सेवा श्ववृर्त्तियैरुक्ता न तैः सम्यगु-
दाहृतम् । स्वच्छन्दचारी कुत्र श्वा विक्रीतैीसुः क सेवकः |
॥ ३ ॥ सेवया धनमिच्छद्भि. सेवकै, पश्य यत्कृतम् !
१ अम्बुफण • २ समथां ३ जठरभाण्डम् ४ उपहास
५ विषयाक्षेपेण पर्यस्ता भ्रष्टा बुद्धिर्यस्य ६ शिखरी पर्वतस्तस्य कुहर
बिल तत्संबन्धी यो ग्राव॒ा पाषाण स एव शय्या तस्या निषण्ण उपवि॒ष्ट |
७ उदरभाण्डम् ८ गोपवेषधारिणा कृष्णस्य ९ कृपण १० रोदन
कुर्वद्भि ११ भायाँ १२ नागानाम् १३ अविनीतानाम् १४ गर्व
१५ सूचके १६ सेवका १७ विश्क्रीत[ असव प्राणा येन स•
१३ सु र भा,
भीरुर्यदि न सहते प्रायशो नाभिजातः सेवाधर्मः परमगहनो
योगिनामप्यगम्यः ॥ १५ ॥ विज्ञैः स्निग्धैरुपकृतमपि द्वेष-
तामेति कश्चित्साक्षादन्यैरपकृतमपि प्रीतिमेवोपयाति । चित्रं
चित्रं किमथ चरितं नैकभावाश्रयाणा सेवाधर्मः परमगहनो
योगिनामप्यगम्य. ॥ १६ ॥ भत्तानामुपकारिणा परहित-
व्यापारयुक्तात्मना सेवासव्यवहारतत्त्वविदुषा द्रोहच्युताना-
मपि । व्र्यंीपत्ति स्खलितान्तरेषु नियता सिद्धिर्भवेद्वा न वा
तस्मार्दम्बुपतेरिवावनिपतेः सेवा सदाशङ्किनी ॥ १७ ॥
अाहारे वडवानलश्च शयने यः कुम्भकर्णीयते *सदेशे बधिरः
पलायनविधौ सिहः शूठगालो रणे । अन्धो वस्तुनिरीक्षणेऽथ
गमने खैञ्ज, पटुः क्रैर्नैदने भाग्येनैव हि लभ्यते पुनरसौ
सर्वोत्तम. सेवकः |॥ १८ |॥
|| जीवितसाफल्यम्
यस्य जीवन्ति धर्मेण पुत्रा मित्र्गणि बान्धवाः । सफर्ल
जीवितं तस्य नात्मार्थे को हि जीवति ॥ १ ॥ यस्य मित्राणि
मित्राणि शत्रवः शत्रवस्तथा । अनुकम्प्योऽनुकम्प्यश्च
| स ज॒ात, स च जीवति ॥ २ ॥ वा॒णी रसवती यख भार्यौ
१ नाशितम् २ भिक्षा ३ भारवाहद्भ्फत्वेनोपजीवेनम् ४ इच्छति
५ बडुभाषक ६ भयशील ७ अनथै नाशो वा < समुद्रस्य
! ९ वातहरणे, १० पादविकल ११ रोदने