सर्वानध्यायः । शास्नदमुमत् किल () कालबोधो वेदाङ्गताऽमुष्य ततः प्रसिद्धा।।४।। श्रुतयो वेदः क्रतुक्रियार्थं यज्ञक्रियाप्रतिपादनार्थं प्रवृत्ताः ते च क्रतव ; कालाश्रयाः वसन्तग्रीआदिकालाश्रयाः । तथा च वेदवचनम्” वसन्ते ब्रह्मणो ऽग्निमादधीत ग्रीष्मे राजन्य आदधीत शरदि वंश्य आदधीतेत्यादि । वसन्तादि- काली गणितशास्त्र णेव ज्ञायत इत्यर्थः । कानि तानि वेदाङ्गानीत्याशङ्का तानि तसंस्थानं च शालिनीषुत्तेनाह छन्दः पादौ शब्दशास्त्रं च वन कल्पः पाणे ज्यौतिषं चक्षपी च । शिक्षा घ्रास्त्रं श्रोत्रमुक्तां निरुक्तं वेदस्याङ्गान्याहुरेतानि षट च ।।५।। छन्दः पिङ्गलदिप्रणीतं, शब्दशास्त्र पाणिनीयादि, कल्पो बोधयनादि प्रणतःज्योतिषं पितामहादिप्रणीतंशिक्षाऽपि पाणिन्यादिप्रणता निरुतमपि वेदनिघण्टुभाष्यम् । एतानि वेदस्य षड़ङ्ग न्याहुरित्यन्वयः । षट्सु चङ्गषु प्रधनं ज्योतिः शास्त्रमित्याहेन्द्रवज्त्रावृत्तेन वेदस्य चतुः किल शास्त्रमेतत् प्रधानताऽङ्ग षु ततोऽस्य युक्ता । अङ्गयुतोऽन्यैः परिपूर्णमूर्ति- (२); श्चतुर्विहीनः पुरुषो न कश्चित् । यतो ट्रिश्च चक्षुभूतमेतच्छात्नं तस्मादस्याने षु प्रधानता युक्तेत्यवयः। तद्- वार्थान्तरन्यासेन साधयति-अङ्गरति । अन्येरडैर्युतः परिपूर्ण मूर्ति ; व चिह्न पुरुषो न भवति पुरुषत्वे न बहुमतो भवतीत्यर्थः । अर्थान्तरन्यासलक्षणं दण्डिनोक्तम्
- -
-- - ------
- (१) मुलपुलकं । ‘‘तस्य बोधो ” इति पाठः । (२) भूम्नपुस्तके ‘‘ चक्षुर्विन कः पुरुषत्व मति " इति पाउ;!