भग्रहयोगाध्यायः ५९५ ततोऽस्तशणस्वार्थात् भबिस्वस्यास्तमयः । अतः पश्चिमदितिजे नक्षत्रबिंबदर्शनं भवति । एवं यदि पश्चिम क्षितिजे नक्षत्रास्त्रधर्यास्तद्धनमध्ये सूर्यस्य स्थितवा विस्यदेशंभाभावस्तदा तस्मिन्नेव दिने प्रक्षितिजे रात्रिशेषंभबिम्बदनं भवति । अत एतादृशस्थितौ रबिसत्रिध्यवंशेन भविष्बाटयत्वं नेति सुधीभिः सम्यग् बिचार्यम् । अनेन भस्करोक्तमपि स्पष्टमुपपद्यते ।” अथ यस्य नक्षत्रस्य गतांशा नवयंशाधिकस्तत् न दृश्यं मिति सुगमभव यत् नवयंशेभ्योऽधिवद्यु नतांडु तत्रचत्रं क्षितिजादधो भवतीति ॥२१॥ अथान ग्रहोदयास्तयोर्विशेषमहोपजातिकावत्तेन यद् दृष्टिकर्मोक्तमिह द्वितीयं सूक्ष्म' ग्रहाणामपि तद्विधेयम् । (१) नूनं परिज्ञातुमिच्छास्तौ दिनेशसामोप्यवशेन यौ च ॥२२॥ इ४ भग्रहयुक्तौ सूक्ष्मं द्वितीयं दृष्टिकर्म यद् उक्तं तत् ग्रहणां उदयास्तौ नित्योदयास्तौ परिज्ञातु' तथा दिनेशंसामप्यवर्धन---त्रैविध्यकारणेन यावुदयास्तौ तौ च परिज्ञातु' ग्रह्णामपि विधेयम् । अत्र वासन–ग्रह स्योदयास्तयोर्नक्षत्र स्योदयास्तयोश्च सादृश्यात् सूक्ष्मं द्वितीयं . दृष्टिक में अक्षजट्कर्मसंस्कारो ग्रहणमपि कर्तव्य एवेति श्रीपतेः कथनं समीचीनम् । श्रीपत्यु तमवदमवलोक्य भास्कराचार्येण समक्षों इसमें “स्फुटास्फुटक्रान्तिजयोश्वरार्धयोः समान्यदिक्त्वेऽन्तरयोगजाभवः ’ इत्यादिना श्रीपत्थ क्तमेव ग्रहोदयास्तनयनाय ग्रह छायाधिकार एवोका भग्रहयुत्यधिकारे ‘‘ट्टकर्मणा पलभवेन तु केवलेन भान मुनर्नगरिपोरुदयस्त- लस्ने’ इत्यनेन तदानयनायोतमिति ॥२२॥ (१) अत्र ‘दिने परिज्ञातु” इति वि. पाठः।। ६४
