४१४ सिद्धान्तशेखरे - अथ पातस्य गतशतचमह मलिनवत्तेन विषमपदसमुत्य उपक्रमे शौतरश्से महति खलु(१गतोऽर्घ क्रान्तितः पातकालः । लघुवपुषि च(२) भावौ कनिक्रादिजाते स महति भविता(३) चेत् स्याल्लघौघस्यतौप्तः ॥७॥ शतरश्मे चन्द्रस्य विषमपदसमुल्येऽपक्रमै अर्कक्रान्तितः महत्यधिके सति गतः पातकालः खलु भवति । लघुवपुषि-विषमपदोत्पन्ने चन्द्रापक्रमे अर्कक्रान्तितो न्यूने सतीत्यर्थः -भावौ गम्यः पातकलो भवति । कर्किन नक्रादिज्ञाते शप्त रश्मे- रपक्रमऽर्कक्रान्तितो महति सति स पातकालो भविता गम्यः स्यात् । लघरेयस युग्मपदोत्पत्रे चन्द्रापक्रमे अर्कक्रान्तितो न्यूने अतीतो गतः पातकालो भवति । अत्रोपपत्तिः । ब्रह्मस्फुटसिडन्ते— “मेषतुलादाविन्दोरपक्रमे रव्यपक्रमहून । एयो ह्यधिकेततो विपरीतः कर्कि संकरादौ । " इति ब्रह्मगुप्तोक्तं, शिष्यधौठ ङिदतन्त्रे “अयुग्मजश्चान्द्रमसोपमवेदपक्रमाद्भानुमतोऽधिकः स्यत् । समोद्भवो वापि लघुस्तदेतो निपातकालो भविताऽन्यथाऽतः ॥ इति लल्लोक्तं च, तथैव सिद्धान्तशिरोमणौ “ओजपदेन्दुक्रान्तिर्महती सूर्यापस लघुः समजा । यदि भवति तदा ज्ञ यो यातः पातस्तदन्यथा गम्यः ॥“ - - - - - इति भास्करोतं च समकरूपमेवातः सुगम ॥॥ (१) अत्र मू. पुस्तके ‘गतक्रान्तितो वातकालम् इति पाठ तथा दि. पुस्तकं च ‘'गत। ..•क्रन्तितः पातकलम्’’ इति पाठः ।। (२) अच सू. पुस्तके “वपुषि च दाउँ” इति पठ: ।। (२) प्रत्न मू, पुस्तके ‘‘च लङ्घनयस्यतोतः " इति पाठतया दि. पुस्तके "चलडियवस्पतित:” इत्ये६ पाठः।।
