अथाष्टमोऽध्यायः । अथ पातrध्यायो व्याख्यायते । तत्रादौ व्यतीपातस्य लक्षणमाह मालिन वृत्तेन- भवनदलसभास क्रान्तिसास्ये (१) रवीन्द्र र्नियतमयनभेदे गोलयोर्दिक्समत्वे । दिनमणिमणिनौलात् सोम(२)सूर्याश्मयोगा दपि दहन इवाशु स्याद्दतौ२)पातनामा ॥१॥ == रवीन्द्वोः सूर्ये चन्द्रयोः अयनभेदे गोलयोर्दिक समत्वे भवः नेदलसमासे क्रान्ति साम्ये षड्राशितुल्ययोगे क्रान्त्योः समत्वे दिनमणिमणिनौलात् सूर्य रूप नीलमणः सोमसूर्या श्मयोगात् चन्द्ररूपास्यै प्रस्तश्चोगात् अपि दहन इव अग्निरिव नियतं अश त्वरितमेव व्यतीपातनामा योगः स्यात् । यथा रविमणेः सूर्याश्मनश्च यं.गेनग्निरुपद्यते तथैव रविचन्द्रयोः क्रान्ति सस्यरूपेण योगेनाग्नि वदतीपंतो नाम योगो भवतीति । विशेषेणात्यन्तं शभफलं पातयति नाशयति इति व्यतौघतो नाम योगविशेष इति । अत्रोपपत्तिः ---ययोगः षड्राशितुल्यस्ताववश्यमेव भिन्नयनस्थायेकगोल स्थौ च भवतः । तद्यथा यद्यक = र १ । तदा पर ५ एवं द्वयोः प्रमाणे घडाशि तुल्ये योगे १५॥ २४३।३॥ ४।२ एवमत्र द्वयोभुजयोस्तुल्यत्वात् तयोः स्थानये क्रान्तो समे अतोऽत्र व्यतीपात इति ॥१॥ b (१) अव भू, पुतव ‘रवीन्दनिंयत ..” इति पाठः।। (२) अव दि. पुस्तके "सूर्याश्चयगादपि भगण इवाश्च" इति पाठः ।। (३) अव मू. एस. “श्रद्दतीवातनास’’ इति पाठः ।।
