२४२ सिद्धान्तशेखरं ( - - - - - - " - - अत्र वासना–दृध्युच्छलायतुल्योच्य्यं त्रिफलकं यन्त्रमिह क्षितिजं कल्पितम् । अत एवास्य समधरातलत्वसम्पादनाय अम्भोभिः “ सुसमौ कृते इति प्रसिद्धेव __क्रिया। दिसाधनक्रियया दिक्मध्ये शङत्तरदिशि तत्प्रमाण कोटिश्च स्थापिता । अथ शङमस्तकवर्तिनि भुवे एतत् क्षितिजानुरूपं यन्त्र' मेरुरेव । यतो मेरावेव दिङ्मध्यस्थापितशङ्करी ध्रुवसम्म खे भवति । अथोत्तरदिशि स्थापितायाः कोटेस्टै ध्रुवे दृष्टे एतद्यन्त्रं लङ्कादेशीयक्षितिजानुकरमेव सिधेशत् यतो लङ्कायामेव उत्तरध्रुवो दक्षिणध्र , वश्च क्षितिजसंलग्नौ दृश्येते । मेरवक्षशT नवत्यंशः । अक्षया च त्रिज्या । लम्बांश लम्बज्या च शून्यमेव । लङ्कादेशे ऽक्षांशाः शून्यं लम्बांशाश्च नवत्यंशः । अथैतच्छङना वेधेनक्षांशज्या लम्वांशंज्या च अन्यदेशे जायते-शङ् ना धु,वे वि शङ्करं किल श्रु,वस्थानं कल्पशते ततः बितिज्ञधरातलोपरि लम्बोऽक्षक । लम्बमूलात् केन्द्रपर्यन्तं लम्बज्य भवतीति सर्वत्र प्रसिद्ध सुगममेव । अथैते लम्बाक्षज्ये शङ्कव्यासवुत्पन्नवृत्त संभवे जाते । तेन शत्रुर्व्याखधं यदम लम्बाक्षज्ये तदा त्रिज्याभ्यासार्थो के इत्यनुपातेन त्रिज्या व्यासवुत्पत्रे भवत इति सर्वं सुगममैवति ।। २२-१२३ इति श्री कृष्णमिश्चक्षते थपतिप्रीतसिं दन्तशेखरस्य विवरण त्रिप्रश्नाध्यायश्चतुर्थः ॥|४॥
---
• • •