त्रिप्रश्नध्यायः ३१९ यत्र स्वग्नं ततो निरक्ष खमध्यावधि निरक्षखमध्यगतसूचस्य खण्डनैव मध्याह्न्या अस्या उरामविधिना च पं विषुवम ढलस्य निरक्ष खमध्यात् तद्ध्वस्रोतावधि खण्डमिति तदेव दिनार्धम् - अथ दिनार्धमानं त्रिंशतो घटिकाभ्यः खं रात्रार्धमानमिति सुगमम् । यहा अन्या प्रोक्तस्वरूपा व्यासप्रमाणाच्च्छधित ---- पूर्वापरस्त्रसमानान्तरसूत्रसंयोगादधोयम्योत्तरमण्डलपर्यन्तं निरक्षखमध्यगत- सूत्रस्य खण्डसि ति तदेव रात्रर्धमानमित्यपि सुगममेव । अत्र ब्राह्मस्फुट- सिदान्तटीकायामस्मद् रुचरणः ‘‘एवं चरज्यऽज्ञानतो दिनरात्रिप्रमाण नयनमिह मन्दानन्दकरम् । वस्तुतवरज्यञ्जने तरक्रमचयतधरासवो लाघवेन विदिता भवन्ति तेभ्यो दिनरात्रशर्धमाने सुखेन भवत इति सुधीभिश्चिन्त्यम्” इत्याहुस्तद तव युक्तमिति ॥८३ अथ भुजद्वयज्ञानात् पलभाज्ञानोपायं शार्दूलविक्रीड़ितेनाह-~- ॐ छायायैन्द्रापरान्तरद्वयविपर्यस्तस्खकहति प्रोद्धृतं विवरं दिशोः सदृशयोरैक्यं च भिन्नाशयोः । तद्भक्तं श्रवणान्तरेण विषुवच्छय स्फुटा जायते जौवाऽक्षप्रभवा हता सविठ १२ भिर्भक्ताऽवलम्वेन वा ॥८४॥ छायागं च ऐन्द्रत्रपरा-पूर्वापरां ” च तयोरन्तरं द्वादशाङ्गलशङ्गेभुज इत्यर्थः । तयोर्देयं छायाग्रे न्द्रपरान्तरद्वयं द्वादशाङ्गुलशत्रुसम्बन्धि भुजद्वयमित्यर्थः । तच्च विपर्यस्तस्वकर्णश्च तयोराद्दतिगृणनं तत्नोद्धृतं विवरं सदृशयोर्दिशोः। तरप्रेट्सतं ऐक्यं च भिन्नाशयोः । एतदुक्तं भवति--द्वादशाङ्गलशत्रुस स्बन्धिमः समदिशोः भुजयोः परस्परकर्णगुणितयोः यदन्तरं तथा द्वादशाङ्ग खुल शङ्क सबन्धिनोर्भिन्नदिशो भुजयोः परस्परकर्णगुणितयोर्युदैक्यं तन् श्रवणान्तरेण तयोश्छायाकर्णयोरन्तरेण भक्तं सत् स्फुट विषुवच्छाया जायते । वा अथवा जीवाऽक्षप्रभव अक्षज्य सविटभिद्दशभिर्ह ता अवलम्बेन लम्बज्यया भर्ता सती स्फुटा विषुषच्छया जायते भवतीति ।
- सू. पुलके ‘‘या टैवराश्मर व विपर्य स्खक र्णाहतिब्र हू,तं विवरं दिशः सदृशयोः इति पाठः ।
दि. पुस्तके च "छयागेंदबरान्तर इविपर्यव्यक्षखक एहति प्रभुतम् वित्र दृशोःदृशय इति ए8: