त्निप्रश्नाध्यायः २८९ कोणशङतहङमण्डलस्खाहोरात्र सम्पाताबल स्बितनुत्रस्यैककोणशत्रुभिधानस्य कोण सुव ईयम्यूलं तस्य प्राच्यपरयोश्च यावदन्तरं भवतौति यावत्तस्य वर्गे ' त्रिज्या वर्गार्धद्विशोध्य शेषस्य द्विगुणस्य मूलमैशान्यां शङ्ग,भवति तन यावकशङ्कवेस्तदेव शतलं तस्याग्रेऽर्काग्रारूपाणिं विन्यस्य शङ्कर तलखुणगतं कार्यम् । एवं छते अर्कोग्रा शकुंतलेनोना भुजा भवति तस्य वर्गे प्रथमे स्थाने यावकर्मा विषुव च्याङथा तुल्या भवन्ति धनगतायाः यत ऋणवर्णवधे धनमधश्चर्कातिरछेदो चितौथे स्थाने विषुवच्छायाग्रावधतुल्या ऋणयावका प्रऋगता भवन्ति धनर्णयोर्वधो यत ऋणगतं भवति तदधो द्वादशकश्छेदः । दृतीयस्थानेऽग्रारूपाणां वर्णं धनम् । एवं स्थिते त्रिज्यावर्गाध्यायद्यच्चछध्यते तावत् प्रथमे स्थाने ऋणराशिः द्वितीये धनराशिः तृतीयेऽग्नावर्णनं त्रिज्यावर्गाधं धनराशिरेवं प्रग्वमध्यमो राशिः दशगुणेऽर्धितश्चान्यो भवति तृतीयोऽर्क कृतिशुणितश्चान्यो भवति । सदृशः चेदेवार्कक्रातिसंख्येऽधिंते हिगुण राशयो भवन्ति कोणशफरोः सकलस्य वर्गे इति यावत् । सवर्णितयावकवर्गेण सम इति कृत्वा द्वितीयपक्षयावकावर्गीथः प्रथम पंधयावकावणं यावद्दिशोध्यन्ते तावदृणगतास्तिष्ठन्तीति मत्वा धनीभवन्तीति तयोर्योगः स एव धमगतो भवति अर्काभावतिर्दशद्रिसंयुतेत्यर्थः । प्रथमपक्ष यावकाश्च धनगतास्तिष्ठन्ति ते यावत् द्वितीयपक्षे. शून्याद्विशोध्यन्ते तावदृणी भवन्ति । द्वितीयपक्षे शून्ये यानि प्रथमपक्षे रूपाणि तान्येव धनं ततः प्राग्वदेवापवर्तनं कृत्वा वर्गादतरूपाणामप्यकर्घकतियुतानां यत्पदं तद्ययावकांन- मधेनोनं कर्तुं युज्यते तधद्यावका ऋणगतास्तिष्ठन्ति अतो युतं पदं क्रियते यतो धनादृणं पदद्वयं भवति तस्माद्युप्तां सौम्यगोलस्थेऽर्के विदिशि शद्भर्भवति उत्तरायां यदि समम ण्डलाद्दवि ण गो रविर्न भवति तदेत्यर्थः। अथ सममण्डलैशान्योरन्तरेऽभ्युदितो रविर्न भवति तदा सममण्डलं प्रविश्य दक्षिणेन मध्यदं कृत्वा पुनः सममण्डलं प्रविश्य उत्तरेणस्तं याति तत्रग्नेय्यां श, नयनं तद्यथा—अग्रोनं शङ्क- तलं तत्र भुजा भवति तत्र भुजेन गोलवासन प्राग्वत् गणितेऽपि यावकशङ्कवेस्तदेव शङ्ग,तलं तस्यर्काग्रारूपाणि ऋणगतानि विन्यसेत्। एवं भुजा (भवति तस्य वर्गे ते प्रथमे-धनराशिः-द्विती-ऋणराशिः--- ऋणवर्णं धनं यतस्तत्र त्रिज्यावर्गात् संशोध्य प्रथमराशिर्भवति । द्वितीय ३७
