२७६ इ में सिखया विषुवच्छ यया पद विभागं ज्ञातुं वसन्ततिलकमाह । अद्य पदेऽपचयिनौ पलभापिका स्यात छायापिका भवति वृद्धिमतौ द्वितीये । (१)अक्षद्युतेः समधिकोपचिता हृतौये तुर्यं पुनः क्षयवतौ तद्नल्पिका चें ॥७०॥ अयमर्थः-यदा विषुवच्छायातः अल्पिक ऊन दिनाधछ या भवति प्रतिदिनमपचीयमाना च भवति तदाऽऽये पदे रविः स्थित इति ज्ञेयम् ।’ अथ छाया मध्यन्दिनच्छायातोऽधिका प्रतिदिनं क्षयबतौ दिनार्धच्छ |य तदा तुयें मकरादित्रयेऽर्को बर्तत इत्येवं ज्ञात्व स्फुटर्कः कार्य ॥ ७०॥ पुनरप्यद्यद्वितीयपदयोः परिज्ञाने उपायन्तरमिन्द्रवज्जुहृत्तेनाह । वृद्धिं प्रयान्तौ यदि(२) दक्षिणाग्र १ च्छाया तथापि अयमं पदं स्यात् । (३)ह्रासं व्रजन्तमथ तां विलोक्य रवर्विजानौहि पदं द्वितौयम् ॥७१॥ (१) अत्र ‘छ।यःऽधिका भवति वृद्धिमती तृतीय” इति सिद्धन्ततत्वविवेको।क्तः पः8:4 सिङ्गःभन; व विवेके कमलाकरे ।सु नेत्र औौपयुक्त पदज्ञानोपायं तथैवाभिनिर्वरक्ष भास्कराचार्यादभि ऋतुवर्णनङ्करः प्रदर्शित: पदज्ञानपथ ऋतुचरिदं पूर्वैरुक्त' सर्वत्र तत्रहि । केवलं कु कविप्रत्य पदइप्त्यै न तद्रवः । इत्यदिना सपहसं प्रत्याख्यातः । वस्तुतवैवं रोत्या पदज्ञानं नियं चमत्कार करकमिति च कमल कर कथनं स मौद्यानमेव किन्वे तस्य प्रकारस्य कथयित पतिरिति कमलाकरेण नोद्यत इति ।
- अथ “यद च विषुवच्छायतः परूिपक.ऊदा .प्रतिदिनं बुद्धिमतौ च_ दिनर्थाय भवति तद् जितकें
पदे रविः स्थित इति ज्ञयम् । यदा चक्षवृतेर्वषुवच्छायात: समधिका प्रतिदिनमुपचत। च दिनःधं । भवैसदा तृतीयपदे रवि: स्थित इति ज्ञ यम् ।” इत्येतादृशौ पङक्तिस्त्र टिष्टत प्रतिभाति । (२) अब “दक्षिणच छ।य" इति भू. पाठ हि पाठश्च । (३) अच "ग्रासं व्रजन्तौ क्वथनां विलोक्य’ इति मू. पाठस्तथा ‘ग्रासं व्रजन्तौ त्वध तां विलोक्य” इति वि. पाठ्य ।