स्फ टाध्यायः १८१
- नीचोच्चसंज्ञवलयस्य च विस्तरार्ध
कोटिज्यकाऽन्यफलजेन (१) गुणेन कार्या । युक्तोनीौन२)सहिता च पदक्रमेण तदाहुवर्णयुतिज' च पदं श्रुतिः स्यात् ॥४६ नौचोचनेन विधिना मन्दोचं प्रधमध्यमात् त्यज तस्मात् फलमानोय तेन ग्रइस्फुटीकरणं नीचोचस्फुटमुच्यते तत् सप्रपञ्चसुक्तम् । अथ अनन्तरं प्रति- मण्डलं नाम स्रपरमफलम् । - उक्तं च भास्करण- खन्थ फलं च सर्वेषामुच्यते प्रतिमण्डलम् । इति विधिं प्रकारं ब्रवीमि परमफलमादाय ग्रहस्फटप्रकारं वदामीत्यर्थः । परम फलानयनविधानायाङ्क । त्रिज्याइतीति–अयमर्थः-मन्दस्फ टपरिधिना त्रिज्यां यत्वा चक्रांगें ३६० ईरित् फलं मन्दपरमफलज्य। तथा शीघ्रस्फुट- परिधिना त्रिज्यां हत्वा भगणां ३६० ईरत् फलं शीघ्रपरमफलज्या सा च नीचोच्चसंज्ञवलयस्य नीचोच्चवृत्तस्य विस्तरार्ध व्यासार्थरूपत्यर्थः । कोटिज्य च ते केन्द्र ज्ञायत एव सा च कोटिज्या पदक्रमेणान्त्यफलजेन गुणेन च परमफलज्यया युतोनीनसविता कार्या । प्रद्यन्तपदयोर्युक्ता मध्यपदयोर्हनति । यावत्। एवमन्यफलज्यासंस्कृतकोटिल्या तच्छब्देन दह्यते तस्य कोटिज्याया बाओबाबुफलस्य च या (३) वर्गयुतिस्तस्या जातं पदं मूलं श्रुतिः स्यात् कर्णः स्यादित्यर्थः । बासना च यथा--न्यस्तकमण्डलादिषु प्रदर्या । भूमध्यप्रतिमण्डलमध्ययो- रन्तरं सर्वदाऽन्यफलज्यातुल्यम् । अन्त्यफलज्य। च स्खवरेखानुसारिणी भवति प्रतिमण्डलमध्यं यावत् ततश्च केन्द्रकोटिज्या भवति तदाच्च प्रथमे मन्दकेन्द्रपदे प्राची दोर्या स्यात् । चतुर्थे पदे प्रतीच स्यात् अन्येया शीघ्रकेन्द्रपदयोः"- एवं प्रतिमण्डलस्य कशमण्डलादुपरि स्थितत्वात् । यत्र पुनरुपरि कशामण्डलं
- नौवीपहरुषलयः” इति आ, पाठः ।
(१) अत्र “गुणेन कुर्यात्’ इति (२) अत्र "नसहिताश्च" इति च सू. पाठः । (१) प्रा. पुशके -"बगैच्य ति” इति वर्तते ।