१३४ सिदान्ततत्वविवेके १३५ तद्यच्च यच्छवणो लघुर्नेत्युक्तं तु यैस्तन्न हि युक्तमत्र । भुजे अथकोणात् दितिनी भुजंक्ये स्वात्यरूपकथं न सदाऽन्यचमः। तद्न्य कर्णत्रिभुजेऽत्र भूस्थे भुजाबधे ये विषमैककोणात् । ततो दबाकी(१) तु विलम्बकोर्टौ कर्णः स्वकीयोऽति लघर्मतो मे। एवं चापात रथास्वरूपमपि । त्रिज्यार्धवृत्ते चक्रशङ्किते प्रथमं पूर्वापरखाऽङ्कया । ततः पूर्वचिन्नादेकदिशि लघुडहच्चापज्ये संपूर्ण जबाबवे ये । ताभ्यां तत्कोटिउ ये च पश्चिमचिङ् पर्यन्तं कार्यं । तथा तद्भ्यामेका तिर्यये खा च चापान्तर ज्यारूपा कार्या । तथा च त्रिज्याभूमौ कष्टभुजज्याकोटिज्यामितौ भुजी ठहद्भुज याकोटिज्यामितौ चेति त्रिभुजद्वयमुत्पन्नम् । दष्टव्यं पर्व लिखितक्षेत्रम् । अथाभ्यां त्रिभुजाभ्यां च स्वावाधानयनं यथोक्तवत् कृत्वा स्व निपातान्तररूपैकदिका वधान्तरं भुजो लम्बान्तरं कोटिथापा न्तरज्या कष्ट इति चेत् स्फटं चापान्त रज्यानयनमप्युक्तख णड न्यासरीत्य। एवं सन्ति बहवः ४ प्रकराः शङमार्ग प्रवृत्ससुदुई नाम् । अत्रोद्याधरपह्यनुरोधेन भुजज्याकोटिज्ययोस्तिर्यगु ण नसि ज्या वचव दग्भ्या साड़ा बनात्वं स्वतः संसिइ मेवेति शौकिकक निष्ठ ज्येष्ठभावनाबदपूर्वा भावनेय मुक्ता चावैक्यान्तरव्यसि थुम । नैतावता केवल ज्याभावनास्वरूपेण प्रतिपादित बीजगणितीय- भावनोपपल्या वा तदुपपत्तिः सिञ्च यवैक्यान्तरजीबारूपमसं. दिग्धं सुबुद्दीनाम्। स् त न्वयाऽमदुत्तया तु स्यादित। यमेव ज्यभा बनोपपत्तिरन्योक्तस्वरूपमात्रसिदभावनोपपत्तिभि श्रा नवीनक्ते- यलं पझवितेन । दृतिस्या च यैः सर्वभौमाशयेऽपि मदुक्तोदितैक्यान्तरज्योपपत्तिः । असद्भावनाख्यखर्कयोपपत्तौ प्रदत्त जलस्याञ्जलिस्तैः१) सुदुष्टः ॥ ७२ ॥
- अत्र विशेषः ।
योगान्वरज्यासाधनार्थं विशतिः प्रकारा(१मत द्रष्टव्याः । विशेषशरणः । (१) थे: क्षेत्रविचारदलैः सार्वभीमाशये मुनीश्वरग्रन्याभिप्रायेऽपि मदुक्ता ऐक्यान्तरोपपतिरादित कथिता भविष्यति तैरशद्भावनाजनित संयोपपती प्रदुष्टो जलस्याञ्जलिः सद्योमरणाशौचश्रवणे तिलमिश्रित जल्य ञ्जलिः प्रदत्तो भविष्यतीत्यभिप्रायः । (१) प्रकारान्तरशत न कर्तारः पूज्यचरणा आसनपि कुत्रापि तद् चित्रे प्रथे योगयसाधनार्थं ते शिति प्रकार का संग्रहीतः सन्तीति विशेषशरण णः । (१) पूर्वोक्तत्रिभुजे विषमैककोणमाश्रित्य भूमिस्थिते थे भुजाब
- भजशबधा चेति " ते । तयोर्भदेऽन्तरम् । तत्प्रमिते बाही विलम्बः
कोटी पूर्वानीतलक्षमितायां कोटावित्यर्थः । यः कर्णः स एवातिषुरिति कम लाकरभट्टस्य कथनं युक्तमपि तत्र भास्कराचार्यप्रदर्शितोदाहरणे त्रिभुजे भुजययोग इत्याद्युक्तगणितेनाबाधे भुजसमाने एवागच्छतोऽतो भुज युतावेव लम्बो निपतत्यत :-" तदस्यलम्बन लघुः"-इति भास्कराचा र्यकथनं चेक्लोदाहरणान् कुलं युक्तमेवेत्यदर्शयि चैव लीलावत्यां " तदन्य ल वात् "-इत्यत्र " तदन्यकर्णात् " इति पाठः साधुरिति टिप्पणी कथाभि • • वंति सुधाभिध्येयम् ।
