११२ सिद्धत तत्वाववेके 6¢ तत्र मरीचिका रास्ता(५) ‘‘मूलकृतैव(२) कनिष्ठज्येष्ठयोरिव । भुज ज्या कोटिज्ययोर्जातरूपवज्जभ्यास खरूपसि दभावनया तदन्तरै क्यरूपठतो य कनिष्ठरुपज्यनयनोक्तत्वात् तस्य च कनिष्ठज्येष्ठसंज्ञ मन्तरकथनानवित्यङजज्या कोटिज्ययोरकस्य कनिष्ठ त्वमन्य स्य। उयेष्ठ त्वं कल्प्यम् । तत्र तु वय न्यायेन भुजध्यायः कनिष्ठत्वं कोटिया याश्च ज्येष्ठवं स्वीकृत्यच्यते । प्रकृतिगुणकनिष्ठवर्गस्थ वेपथुतस्य ज्येष्ठ वर्ग त्वद् नादत्रापि गुणदोषाभ्यामबधे भवितव्यम् । भुज ज्यावर्गानत्रिज्यावर्गस्य कोटि ज्यावगं त्वद्योजकभुज ज्यावर्गस्य व प्रकल्प्य त्रिज्यावर्गेण सह । योगेऽपि वियोगफल तुल्य त्वत् त्रिज्यावर्गस्य क्षेपक त्वं सिद्धम् । कनि ऋभुज ज्याया वर्गस्य च ऋणद्वगुणनेन त्वदर्शनात् प्रकृते गुणस्य च त्यावश्यक त्वदृणा द्वऽत्र गुणः स तु केवलभुज ज्योद्देशदेकसं ख्यक एव । तथा च भुज ज्यावर्ग छ ऐकगुणितस्त्रि ज्य वर्ग- युत स्तन्मूलं कोटिथेति सिद्ध भुजज्यकोटिज्ये कनिष्ठज्येष्ट ऋणरूपं गुणः क्षेपस्त्रि ज्यावर्ग इति प्रकल्प्य कनिष्ठज्येष्ठपाण पडद्ययोन्यसः । स्पष्टाधिकारः । ११३ अत्र ज्येष्ठल चर्चच्चाभ्यासौ (आया. द्विको १) (दिया. बाको १) अनयोर्योग एकं कनिष्ठ मन्तर वा द्वितीयं कनिष्ठम् । (प्राया. दिको १ दिया. प्राको () एवम् वा (डिज्या आको १ आज्या द्विको ;)। अथैते योगन्तरभावनाजनि ते कनिष्ठे सिद्ध त्रिज्यावर्ग ब• न दीप पघातस्य क्षेप कत्वेनोक्तत्वात् । यरूप कनिष्ठस्यावश्यं त्रिज्यावर्गक्षेपसम्बन्धादपेचि ते तु त्रिज्यबर्गबपे अत दृष्टवगै- इतः दीपः (५)”-इत्यादिना त्रिज्यतुटेन भक्ते कनिष्ठे ते च त्रिज्यावर्गक्षेप संसिद्धे भवतः । तत्र वच्चाभ्यासयोगान्तरकनि छस्य त्रिज्याभक्तस्य त्रिज्याभक्त व ज्याभ्यासयोगान्तररूप तुल्यत्वात् त्रिज्याभक्तव ध्याभ्यासयोरेव योगान्तरमै क्यान्तरचापश्यरुपं संय दितमित्युपपन्नं चापयोरित्यादि एवं भावनयैवे क्यान्त रचपञ्च स स्बन्धिकोटिज्यसिद्धि च । पर मेवं न कृतमा बाणैरानयनं गौरवात्। । लाघवाइ ,जज्यावर्गा नात् त्रिज्यावर्गान्मू ल स्य कोटिज्यात्वेन ज्ञानात् । एवं कोटिज्यायाः कनिष्ठत्वं भुजध्यायाथ ज्येष्ठत्वं प्रकल्प्य यथोक्य कोटिचापयोरैक्यान्सरचापज्यायाध तद्रपत्वेनैव सिद्धिः । उभयत्र दो:कोट्योर्बल वन्येऽपि भुजंक्यन्तरकोवैक्यन्तरभुश यो मुख्यत्वात् तदेवं भावनयैव तदैक्यतदन्तर जीवोपपत्तिकथनं सयुक्तिकम् । अन्यथा “ इयं ज्यभावनोदिता(२)”-इत्यादितदु पपत्तिसूचकानि भास्करीयवचनानि कथं संगच्छन्ते" इत्याहुः । ज्ये १ श्राज्य १ आको १ जिव १ द्विघ्या १ द्वि को १ त्रिव १ विशषशरणः (१) मरीचिः सिद्धान्त शिरोमणटीका संप्रते। काशविद्यासधा निधे -मासिकपत्रे मयैव संशोध्य यत्र लयाधिकार्दिषच्छन। शने प्रकाश्यते तद्रचयत मुनीश्वर इति अस्य सम्बन्धः ११३ पृ. इत्य हु"-रित्यत्र (२) अभिभास्कराचर्येणैवेति । विशेषशरणः । (१) भास्करीय बीजगणितस्य परीपक्त विति । (२) ति द्वान्स शिरोमणेरयज्योपतविति । १४
