सिद्धान्ततवविवेके । मध्यमाधिकारः । (१)घुवयोगाच्च खेटानां कदम्बचलिता अपि । गोला ध्रु वानुरोधेन चलन्ति प्रबहाद्यथा ॥ २८२ ॥ (२)तथा नलायसो गोलो भुवनकर्षेण विना । कथं ध्वनुरोधन चलति प्रवहाहतः ॥ २८३ ॥ नैव धृवाकर्ष(३)णमन्तरेण श्रु वानुरोधच्चलनं हि गोले । लोहोत्यनीलेऽत्र कथं तदानीं नमो भवेत् खेचरगोलकानाम् ॥ २८४ ॥ धृवानुरोधात् प्रवहश्रमोन्न(४) तयेगेल कजभमः सः । विना कथं चिन्न हि तं भवेत् तद् ध्रवद्याकर्षणते ऽप्यतेऽत्र ॥ २८५ ॥ ध्र वानुरेधत् प्रवहश्रमस्य निवारितत्वात् किल तहशेन । तदाश्रितं चापि चलं तथैव(१) ध्रवथयोऽयोऽत्र दृथैव मूढ ॥ २८६ ॥ कच नीलायसो गोलो निबद्धः प्रवहद्यश्च । तथैव खटगोलश्च बलं स्वीतितः किल ॥ २८७ ॥ लोहपटत्तं तु कदम्बकाभ्यां सुदूरगं चापि खगं यथाऽधः । स्पष्ट क्रियागोलयुतं त्वदुक्तया धृवानुरोधभ्रमणाविरोधात् ॥ २८८ ॥ आकर्षयत्यध्वगनीललोह- गेलं निजासन्तगतं कथं न । आकर्षयत्यत्र कदम्बकाभ्यां तथैव साम्यादनिलाश्रयस्य ॥ २८८ ॥ विशेषशरणः । (१) ध्रुवयोग। यसम्बन्धाभावात् खेटानां गोला ग्रहगोलाः कद स्वचलिता अपि धृवानुरोधेन प्रवहत् ध्रुवसम्बन्धचलितं प्रवहमाश्रित्य यथा चलन्तं तथेत्याद्यस्याने सम्बन्धः । (२) तथा तेनैव प्रकारेण नीलाप स गोले –बझकर्षणं विना • लोहे चुम्बका धृवाकर्षणं प्रत्यक्षतो यद् दृश्यते तद्वेनैव प्रव- हाहतः सन् वानुरोधात् कथं न चलतीति (चेत् तदा) इत्यस्याने आक्षेपः। (३) (चेत् तदा) धृवाकर्षणमन्तरेण विना धूपानुरोधात् छेदोपनीले गो चलने गतिं नैव भवेत् तदानीं खेचरग।ळानां प्रहगोलनाम यास्मिन् लोहगोले भ्रमथनं कथं भवेत् न भवेदित्यर्थः। (१) धृवानुरोधत् प्रवहभूम चेन त’ अयोगोलकनभूयो लोह विशेषशरणः । गोलभमण। तद्वाकर्षणत स्वधूवदूयाकर्षणकरेणापि तं प्रवह विना कथंचिन् न भवेत् । अतोऽत्र'-इत्यस्याग्रे सम्बन्धः । (3) तथैव ध्रुवाश्रये धुवाधार आवश्यकः। (एवम्) अत्र अय (लोहे यत् त) हे मूढ वृथैव लोहेगेलकल्पनं तय व्यर्थमेवेत्यर्थः।। १०॥
