सिद्धान्ततत्त्वविवेके । मध्यमाधिकारः। दिक्सं गुणव्यासकृतिर्ययोः स्यात् घतस्तयोर्योगदलोत्यवृत्ते । भुट त्ततुर्यभागे तृज्जयिन्याः प्राक् सदा भवेत् ॥ १४१ ॥ यमकोटिस्ततः पश्चादवन्ती नैव किन्तु सा । लङ्गव पश्चिमे चैवं व्यधादन्यत्र दृश्यते ॥ १४२ ॥ अथात्र गोल परिधे नूनं व्यासावबोधतः। परिधिज्ञानतयैवं व्यासज्ञानं फलं तथा ॥ १४३ ॥ गणिता वच्म्यहं समं हर्यसिद्धान्तसंमतम्। यन्मानतः परिच्छिन्ने व्यसे ज्ञाते ततः किल ॥१४४॥ न ज्ञायते तत्परिधिचैवं परिधिबोधतः । नैव विज्ञायते व्यासस्तन्मानेन कथं चन ॥ १४५ ॥ सुरूमरीतितः प्रागैरवर्गपद्वध्रुवम् । अतः कृपालुनाऽत्र श्रीहर्षेणैवन्यया कृतम् ॥ १४ ॥ व्यासवर्गाद्दशगुणात् पदं (१) भूपरिधिर्भवत् । व्यासः स्यात् परिधेर्वर्गाद्दिग्भतच्च पदं विह॥१४७॥ रुद्राहतव्यासदलोपटुत्ते व्यासोक्रमज्यवशतः क्रमज्या । या तत्समोऽयं(२) परिधिः सुप्तो व्यासैकमानाद्दशमूलरूपः ॥ १४८॥ विशेषशरण: । (क) अस्योपपतिप्रपञ्चो भूयो विशेषकृतामृतवर्षिणीटीकोपेते सूर्यसिद्धान्ते "तर्गवो दशगुणात् ” इत्येतद्यव्याख्यावसरे ।। (२) परिच्छिनच्यासज्ञानादपरिच्छिन्नपरिधिस्वरूपं रेखामकमेव तद्रेखागणितस्य तृतीयाध्यायस्यपञ्चत्रिंशीप्रतिज्ञयाऽतिरहितम् । तदल्पतुल्योत्क्रमशिञ्जिनी च। दत्वा क्रमज्यामितरेखिका या ॥ १४ ॥ यात् तत्समो वा परिधिस्त्वनेकी मज्ययाऽप्यत्र एव स बोध्यः । अनेकतदृत्तवशाद्बुधेन्द्रे- स्तदेकघतोत्यपद्प्रसिद्मा ॥ १५० ॥ समद्युतेस्तुल्यचतुभुजस्य क्षेत्र यस्ति फलं खचन्द्राः। तबाहुरेखसम एव रुप व्याधेऽतिसूक्ष्मः परिधिमंदिष्टः ॥ १५१ ॥ (१) रूपव्यासे खाङ्गतुल्यान् विभागान् छत्या हृत्तं भास्करीयैर्वि लेख्यम् ।
- अत्र विशेष
व्यासात् परिध्यानयनं श्रीभास्करस्यैव सूक्ष्मामिति कमलाकरोऽपि जानाति। परन्वत्र श्रीसूर्यभक्तञ्च तदानयनं खण्डयतेि । श्रीभास्करस्यानयने सूक्ष्मत्येतदर्थ द्रष्टव्या मच्छोधिता लीलावती । विशेष शरणः। (१) रूपयाशे षष्टिसमन् िविभागान् विधाय भास्करीयैः : 9% ब्यासे भनन्दाभिहते विभक्ते खबाणसूर्यः" इत्यादिभास्कराचार्य
