४६ सिद्धान्ततत्वविवेके । मध्यमाधिकारः । ४७ ब्रह्माण्डगान्धकारस्य गोलाः सर्वेऽथ तेषु च । भगोलार्तं तमो नष्टं भवेद्यच्च तदूर्वगम् ॥ १०७ ॥ यशस्थितं स्खतः श्याममसमर्थकरान्वितम् । नीलं संदृश्यतेऽत्रत्यैस्तम एवम्बरस्थितम् ॥ १०८ ॥ लोक नीलं नभ इति प्रतीतिरिह समा । समन्ताल्लग्न गोला ये ब्रह्माण्डादग्नि गोलकम् ॥ १०६ ॥ कन्दं तेषामें कमेव सर्वं कन्दं तदुच्यते । तत्केन्द्रतो यस्य केन्द्र भिन्नमस्ति स एव को ॥ ११० ॥ जल गोलो महान् स्व च्छतरो जो यो महार्णवः। यं भित्वोध्वं सदाऽर्कस्य करा गच्छन्ति चाम्बरम् ॥१११॥ यथा यथा भमन्युच्चं रवेश्चयं तथा तथा । । जलार्णवोऽपि सततं भमतीत्यं१) वदन्ति हि ॥११२॥ मृदम्बम्न्यनिलाकाशपिण्डोऽयं पाञ्चभौतिकः । कपित्थफलवद्वत्तः सर्वकेन्द्रेऽखिलाश्रयः ॥ ११३ ॥ स्थिरः परेशशक्त्यैव सर्वगोलादधःस्थितः । मध्ये(२) समन्तादण्डस्य भूगोलो व्योम् ितिष्ठति ॥११४॥ विशेषशरणः रत-' ततो न सः ' 'मीलं नभः'इयदि सर्व भट्टकथनं कथं संगच्छत दांते बदिम दमद्भः सुविवेचनीयम् । (१) यवना इति शेषः।। (२) व्योम्नि आकशे समन्तात् सर्वतो विद्यमानस्य अण्डस्य साण्डगोलस्य मध्ये भूगोलो वरीववि। बिभणः परमां शक्तिं ब्रह्मणो धारणात्मिकाम् ।। नान्याधरो(१)अथ मूर्तयेत् तस्याधारोऽथ तस्य च ॥११५॥ अन्यस्ततोऽन्य एवेत्यम मनवस्थाभयात्किल । अन्ते गत्वा च या शक्तिः कल्प्याऽवश्यं सदैव सा॥ ११६ ॥ आदावेव प्रकल्प्येशशक्तिलघवतो भुवि। गुरुत्वात् पतनं भूमेर्मन्यन्ते ते कुबुद्धयः ॥ ११७ ॥ अधोऽधःक्रमतो बौद्धः क्षिप्तं यद् रू खऽथ तत् । भूमिं यातीति द्वाऽपि प्रवदन्त्यन्यथा यतः ॥ ११८ ॥ कुत ऊध्र्वं कुतश्चाधो वृत्ते भूमेः समाम्बरे । अचलेयं सदा विश्वम्भरादृष्टिरनन् जा ॥ ११६ ॥ यथायथोत्तरदिशं नरः खस्थानतः किल । यति भूमौ ध्रुवं चोचं पश्यतीह तथातथा॥ १२० ॥ वर्तुलत्वं (२) तु निर्णीतं तन्न स्तेन कुगो लकं । अल्पकायतया लोकाः स्वस्थानात् सर्वतो दिशम्॥१२१॥ पश्यन्ति यत्तामयेनां चक्रकारां वसुन्धराम् । जलादूर्व जलान्तश्च कुष्ठं त्वर्धमेव तत् ॥ १२२ ॥ विशेषशरणः । ( १) इतः प्रभृति सप्तलोकपर्यन्तं भास्कराचार्यानुसारमेव (२) दूरतोऽवलोक्यमाने वृक्षादे प्रथमे तदप्रभागस्ततो या वयसामीप्यं तथातथा। तद्वृक्षाद्ययभाग एतेनैकटच ततलमापी समितिकानां भूवनुलवे समवयं तयुक्ता ।
