सिद्धान्तत स्वविवेकस्य शेषवसना । सायनाकं त्यसून केवचाफेकलातुल्यासुभिरन्तरे प्राप्ते च इन्तरभीत्या मूढतया सायनार्ककलातुल्यसुभिरन्तरं भास्क रायैः कृतमुदयान्तरार्थं तत्र यदि केवलर्क कार्यासुभिर न्तरे क्रियमाणेऽयनांशकलातुल्यासुकालेनान्तरितस्तदङ्र्गणः स्यात् । स्वादुतात्तद्विरुहोदयान्तरस्य सधिसत्वात् । एतेन सन्न विंशत्ययगtशकाले अहोरात्रसुभिर्गतिकलास्तदा।यनशिक चतुत्यखभिः १६२० कनीति रवेश्चासनं क चतुष्टयम् । च न्द्रस्य द्विपञ्चाशत्कलाः । तदन्तरं ४८ योगश्च ५६ तिथ्यादि म्बन्धिप्रमाणगतिभिः ७३१। ७८० ।। ८५० घटिघटिकास्त दाभिः इति किञ्चिन्यूनमधि ४८।५२।५६ का घटीचतुष्टयं कं वा तिथ्यादिष्वन्तरं स्यात् । एवमाकरे सदसन्नाशत्रस्खरूपे वर्गणः स्वाभिमतो ज्ञेयः। यस्कालिकं नाशचमिष्टं तस्कारि कार्गणवशतस्तद्वोध्यमिति । शेषं स्पष्टम् । सिदान्तपाण्डित्यमशेषमुक्तो दन्तरान्नाशितमार्यवथैः। प्रतारिता मूढधियऽयतस्त यज्यं सदार्कादिमताद्विरुद्धम् ॥ (१) अथ स्फुटार्कस्य संक्रान्तय इत्यादि । अत्र स्पष्टमाने नामान्तादमन्तपर्यन्तं चन्द्रमासस्तन्मध्ये यदि मेषसंक्रमणं तर्षि स चैत्रः। वृषसंक्रमणं तर्षि वैशाखः । एवं मिथुने ज्येष्ठ इति क्रमेण द्वादशमेषादिसंकान्तिवशनश्चन्द्र।यै त्रादयो द्वाद श मासाः शुद्धाः स्युः । यो चि संक्रान्तिरचितः सोऽधिक इति सर्वसिद्धान्तः। उक्तं च ॥ मेषादिस्थे सवितरि यो यो मासः प्रपूर्यते चान्द्रः। चैत्राद्योऽसै शेयः पूर्तद्वित्वेऽधिमासोऽन्य इति ॥ स्पष्टमानानङ्गीकारे मध्यमस्थस्यैवा ३२।१६।४ ॐकारे कृष्णद्वितीयायां घटोचतुष्टये गतेऽधिकमासारम्भस्तथा सति शिष्टसमाचारभङ्गो दूषणम् । स्पटेत्यपञ्चाङ्गफलच्छेदापत्ति य । अथात्र वस्तुतश्चन्द्रसैरयोः स्खस्यान्तर्गतखस्खवर्षमास दितुल्यं सङख्यया परस्परं नाधिकत्वं न च न्यूनत्वम् । किन्तु तदुभयत्रैकसझ या स्यादिति मध्यमकुदिनैकसङ्ख्यया मध्यम चान्द्रमानात् २६। २१ । ५० मध्यमसंरमानं ३० । २ । १७ ३२ । ५२ । २० सदैवाधिकमस्तीति तद्दशाकथं चिन्न क्षयमा ससिद्धिस्तदसिद्धा नापि द्वितीयाधिमाससिद्धिः । अतः स्पृष्टमा नाद्यदा चान्द्रमासमानात्सैरमासमानमस्यं भवति तदैवैकच देऽमन्तादन्तावधिके संक्रान्ति ह्यस्यावकाशासंक्रान्ति यमेकचन्द्रमासे स्यादिति द्विसंक्रान्तिरयं युगसह्यः शय मासः स्यात् । एकस्मादेकाल्पत्वेन पूर्वं निर्णयात् । तचाल्पत्वं तदेव यदार्कण्टगतेरधिकत्वं स्यात् । अधिकगत्या स्वरूपका लेन राशिभोगे मानारूपत्वनियमात् । तच्चाधिकत्वं कर्पमध्ये सर्वमासेष्वपि संभवतीति सर्वत्र क्षयमास सम्भावना । यदुक्तं शिरोमणैौ। कार्तिकादित्रये तत्तु स्खकालानुरोधेनेदृशेऽर्कमः न्दोच्चे २।१८।०। यश्च भास्कराचार्येः शयमाससंभतिवर्षनि- यम उक्तः सोऽप्यत्र स्खकालानुरोधेन नान्यत्रेति सुधियो ह्यम्।। अत्र सिद्धान्तवासनानभिशाः शष्कपण्डिताः साम्प्रतञ्चयज्ञश्च णमेव सर्वकालजं मत्वा तद्विश्वासान्निर्णयग्रन्थान् रचयन्ति न तमतं प्रमाणम् । अथैवं क्षयमास उक्तः प्रत्यक्ष न कथं भवेदिति (१) एकविंशतिसङख्यक पूछे एकञ्चालकस्य ।
