सूर्य ग्रहणाधिकारः । ४६१ सिद्धान्ततवविवेके ४६० अत्रान्यदृचिद्ववशात् स्वपृष्ठा दृषं तु सूर्योदयदर्शनं न ॥ ८३ ॥ विम्बसूक्ष्मदेशो हि गर्भक्षितिजसंस्थितः । धः स एव सहस्रांशुर्जेयस्तत्र विचक्षणैः। ८४ ॥ यत्रोदयास्तजं गर्भक्षितिजं तत्र लम्वनम् । उक्कोदयास्तभुजस्य साध्यं नाश्यपकारजम् ॥८०॥ स्थूलमाधोदितं त्यक्त्वा सुक्ष्मं यत् क्षेत्रसम्भवम् । तयोदयास्तयोः प्रोक्तमिष्टक।ळे तथोच्यते ॥८६॥ क्षितिविस्तृतिखण्ड चन्द्रका त्रिभुजे यत्र भुजौ मही च तत्र । शशिदृष्टिजमूत्रमत्र कम्बः क्षितिखण्डे च बृहद्यदत्र चायम् ॥ ८७ ।। अथ लम्बकचन्द्रकणेवग तरमूलं च भवेद् द्वितीयखण्डम् । कुत खण्डकयोर्वियोगनिनो रविकर्णेन विभाजितोऽत्र लम्बः ॥ ९१ ॥ आशिकणहृतास्त्रिभज्यकाल फलचयं किल लम्वनं दृगुत्थम् । मथमानयनाद्विभिन्नमेतद् विहितं चानयनात्र कृता-द्वितीयात् ॥९२॥ इत्थमकन्दुकूमूत्रकणव्यत्ययतः कृतम् । परस्परं द्वयं तचच ज्ञेयमद्यान्यसंज्ञया ॥ ९३ ॥ एवमिन्दुनतांशैश्च साध्यमाद्यविलम्बनम् । द्वितीयं लम्बनं त्वकंनत शैः सध्यमत्र वे ९४ ॥ अनंगल भवंदद्य चद्रगल द्वितीयकम् । अमार ते दृष्टिपूत्रान्तर्गर्भसूत्रान्तरे युतौ(१) ॥ ९५ ॥ विचित्रहचिह्नवशाद्विचत्रे दृग्लम्बनस्यानयनं वसध्यम् । अतोऽत्र सवैः क्षितिपृष्ठसक्त दृचिह्नतः सर्वमिदं निरुक्तम् ॥ ९६ ॥ (२)यदन्तरं सूक्ष्मधियामसाध्यं ९५ अथ लम्बकम्यकणबगा न्तरमूलं च भवेद् द्वितीयखण्डम् । कुत खण्डकयोर्वियोगनिनो रविकर्णन विभाजितोऽत्र कम्बः ॥ ८८ ॥ शशिकर्णहृतद्विभज्यकाम्नः फळ चापं किल लम्बनं हगुत्थम् । प्रथमानयनानुसारमेतत् कृतमिष्टे समये द्वितीयतोऽन्यत् ॥ ८९॥ क्षितिविस्तृतिखण्डसूर्यकण त्रिभुजे यत्र भुजौ मही च तत्र रनिटटिसूत्रमत्र लम्बः क्षिति खण्डे च बृहद्यदत्र चाघम् ॥ ९० ॥ सध्यं च यन्यूनतर द्वयं तत् । (१) वि० श७ -पृष्ठीयदशन्त इति । (२) वि० श७-यदन्तरं सूक्ष्मबुचीनां मध्येऽसाध्यं साधयितुम शक्यम् । यच्च साध्यं साधयितुं योग्यं तत् म्यूनतरमप्यल्पम् । तद्द्वयं विज्ञा मर्मज्ञा नैव कथयन्ति तद्द्वयस्य चर्चा नैव स्वग्रन्थे कुर्वन्ति तार बता तेषां दोषो नैवेति कथनावसरे कमलाकरः स्वस्थ इति । ५८
