४४६ सिद्धान्ततव विवेके सर्यग्रहणाधिकारः । ४४७ व्यत्यसतः शतल भानुवत् स्या चन्द्रप्रभैवाचरणं तु तत्र ॥ २ ॥ एवं हि चन्द्रग्रहणस्य काले भूभन्दुसम्बन्धगद्वशच । रविमर्हऽत्रवरणं कुबिम्ब मायेंचिचर्यं बहुधाऽन्यदेवम् ॥ ४ ॥ अथात्र भाद्यवयवेन तुल्य यकालिकौ सूर्यविधू फुटां स्तः । अमान्तसंज्ञाऽस्ति स एव वंशी रकग्रहार्थं प्रथमं प्रसाध्यः ॥ ५ ॥ ११ पृष्ठसंशं च तद्वर्गे शशिबिम्यार्धजा कृतिः । युका तम्मूढमानेन विभक्ता हिमदीधितेः ॥ ६ ॥ बिम्बाधन । गुणा त्रिज्या लब्धचापोनखडूकाः निम्नस्तैरेव चन्द्रस्य परिधिर्योजनात्मकः ॥ ७ ॥ भार्धाशशैर्विहतस्त्विष्टयोजनायं फलं ततः । योजनान्तरगैस्तैस्तैश्चन्द्र-पृष्ठगदेशिभिः ॥ ८ ॥ पृथिव्या ग्रहणं ज्ञेयं गोलतत्त्वविचारतः । सुलभेनैव गोललैर्विचार्य बहुधा ध्रुवम् ॥ २ ॥ अत्रोपपत्तिः-सितवृत्तधरातलीया स्पर्शरेख चन्द्रार्क जसुच्य स्तर्गता भूमौ स्थानद्वये लग्ना तत्र सूच्यग्रसमीपान्तरे यत्र लग्ना तद्धि दोऽन्द्रविम्बस्पर्शरेखयोरन्तर्गतः प्रदेशश्चन्द्रविम्यस्यावगम्य इति । भू–भूकेन्द्रम् । =रविकेन्द्रमेवम् च-चन्द्रकेन्द्रम् । अतः भूरच त्रिभुजं सितवृत्तधरातलान्तरे भूचरकोणमानं कमलाकरीयसितांशाः तज्ज्ञानं सितवृत्तीयरविचन्द्राग्तरक्रान्तिवृत्तीयान्तरशरैश्चापजा यनियमात् । यथा कोज्याश७ कोज्याअं=त्रि० कोज्यसिअं, अतः कोज्याश७ को ज्याअं० कोज्यसिअं =* पाश एतत्कोटिरेव सितवृत्तीयान्तरभागाः स्पष्टान्तरभागा घ। अनन्तरं तदन्तरज्यारधिकर्णनिनीतिवत् भूचर कोणमानमानीय तत्कोटिराद्य इति । भू-बिन्दोः पृथ्वीच्छेदनरेखयत् सितवृत्तीयस्पर्शरेखासमाना स्तरा रेखा कार्या । च-बिन्दोः स्पर्शविन्दुगरेखा वर्धिता यत्र पूर्वोक्त समानान्तररेखायां लन्ना तत्र ल-बिन्दुरिति । चबिन्दोस्तत्स्पर्शरेखस मानान्तराऽन्या च रेखा कार्या सा र-बिन्दोः स्पर्शबिन्दुगतरविबिम्ब व्यासार्थं यत्र लग्ना तत्र स-विः । अत्र रसः -३० विं-भूविं अतः त्रि (३बि-६ भूविं) चस-कोणमानज्याः अथ Lभूचल+ ¥ च विध अं० सू० ज्ञानं तस्याकेन्दुजयं निरुक्तं तां तु ज्ञेयौ तस्य विज्ञानतोऽतः । दशन्तोऽस चासकृत् सूक्ष्मरीत्या सिद्ध ज्ञेयो बुद्धिमद्भिर्जुहनैः ॥ ६ ॥ स-कोसिअं, सितांशकोटिरिति लचस-समकोणत्वात् । अतः सिअंको-रचस= 1 चल=भा भाज्य इति, अतः चल= चभूxकोज्याभा । ततः चल- चल-चं विं=हा, हार इति । रविन्द्रज सूच्यग्रासनाः स्पर्शरेखभूवृत्तयोगः पृविदुः । अथ बिग्दोः चलसमानान्तरा रेखा कार्या सा स्पर्शरेखोपरि लम्ब रूपैव, तद्योगविदुः । अतः भूचुं-भूर्जे= १ भूर्वि )-हौ, ततः १ भूथं-भूर्ज-मू , अथ भाज्यज्ञानात् भूल= "" चन्द्रविम्बस्पर्श- बिन्दुः स्प, अतः भूल=प, पर इति अतः प+मू-पृ.. । अथ धु बिन्दोरन्या चन्द्रविम्बस्पर्शरेखचन्द्रविम्बस्पर्शबिन्दुः अतः स्फ् । स्पस्थं चन्द्रबिम्बाधरुपप्रदेशगङ्गवशात् पृथ्वग्रहणमित्युपपनं सवम्। भा० च
