सूर्यग्रहणाधिकरः । ४४५ ४४४ सिद्धान्ततवविवेके सद। निरश्रे गगने दिनेऽर्काद् विधोर्नियमिति सुप्रसिद्धम् ॥ १०५ ॥ रविग्रहेऽर्कग्रसनस्य रीस् पृषीकृतौ तान्यपि खण्डितानि । इत्थं न चेन्दोर्हणे क्रमण भिन्नैककक्षावरणस्थितेर्हि ॥ १०६ ॥ ग्रहे बम्बुबिम्बस्य संदर्शनं स्यात् तदूर्करश्मिप्रकाशैस्तमोऽन्तः । विनाऽठोकसंबन्धमद्युद्वं तव। कथं दर्शनं च।न्यथा तार्किकाणाम् ॥ १०७ ॥ करायगत वास्तवे म्लनरूप• मभवच्च नेत्राभिघातस्य दृश्यम् । कुभाच्छादितं पूर्वसङ्गपमिन्द- यथा स्यात् तथा तन्नृभिर्दश्यतेऽतः ॥ १०८ ॥ अनुज्ज्वलः सुपेकरमदुष्ट दृशा न दृश्यो जलजः कथं चित् । दृश्यत एव ग्रह्णं रवीन्द्र दुईट्यभावात् सुदृशेन्दुरेषः ॥ १०९ ॥ अथ सूर्यग्रहणाधिकारः । अथैकसृषावयवस्थितेश्च रवरधः शत करोऽस्ति दर्जा । ततोऽभ्यध भूमिगतश्च तेन द्रष्टा रविं १धयति नैव तेऽत्र ॥ १ ॥ तदिन्दुना छदितमकविम्बं संदृश्यते ग्रस्त मिवात्र लोकैः । किञ्चेन्दुबिम्बस्य रविग्रहे या छाया पृथिव्यां पतिताऽस्ति दृष्टा ॥ २ ॥ तत्संमुखेन्दुस्थितट्टरखाच बुधैः प्रकल्प्यं ग्रहणं (१) पृथिव्याः । (१वि० श०-प्रायः सूर्यग्रहणे चन्द्रच्छाया भूमौ पतति तदभिमुख चन्द्रबिम्बस्थदृशा पृथ्व्या ग्रहणमवलोकयितुं शक्यत इति भट्रेनोक्तं तत्र कियस्मितचन्द्रबिम्बप्रदेशगतदृग्वशात् तद्रहणमिति तज्ज्ञानार्थ गुरुचरणा (विशेषः)-- चन्द्रार्कयोरस्तरकोटिजीवा चन्द्रघुकोटिज्यका विनिनी । त्रिभज्यया लब्धजकोटिीवा चन्द्रकुचिस्यान्तरसूत्रभक्ता ॥ १॥ धृत्या रवेः संगुणिताऽऽप्तचापकोटिस्तदायं त्रिगुणेन निघ्नम् । शशीनयोर्बिम्बवियोगखण्डं चन्द्रार्कबिम्बान्तरसूत्रकेन ॥ २॥ भक्तं ततश्चपलवेन हीनमाद्यख्यकं तद्गुण एव भाज्यः। भाज्येन निम्न शशिकर्णमानं त्रिज्योवृत्तं तत् परसंज्ञकं स्यात् ॥ ३॥ भाज्यचापोनखाङ्कया शशिकर्णेन संगुणा । भक्ता सा त्रिज्यया हीनं शशिबिम्वदलं ततः ॥ ४ ॥ हारसंशं भवेदत्र भूमिव्यासार्धहारयोः । वर्गान्तरपदेनैव संयुक्तं परसंज्ञकम् ॥५॥ ५६ इति श्रीकमलाकरभट्टविरचिते सिद्धान्ततवविवेके चन्द्रग्रहणाधिकारः । सब प्रकार की संस्कृत पुस्तकों के मिलने का एक मात्र पता कृष्णदास गुप्त, ठठेरी बाजारबनारस खिी ।
