४३८ सिद्धान्ततवविवेके- चन्द्रग्रहणाधिकारः । ४२९ गोलकेन्द्रयोरन्तरमिदुगले स्यात् । कुभामध्यस्त्रपृष्टस्त्रयोऽन्द्रगो लेऽन्तरं तु भूभार्धमिति । तयोर्योगे कुमेन्द्वोरन्तरं चन्द्रगोले स्यादि युपपनं द्वितीयप्रकारोक्तम् । यद्यत्र कुभापृष्टसूत्रं सुदृष्टिमुत्रं स्यात् तर्हि तदन्तरं कुभेन्द्वोर्मुक्तं चन्द्रदृग्विस्वनेमी कुभापृष्ठस्पर्शात् । अन्यथा तु स्थूलमित्युपपनं सर्वम् अथात्र या स्पर्शविमुक्तिकाले कुभेन्दुबिम्वन्त रामदुगले । शेयं बुधैस्तत् स्थितिकर्णसंज्ञ तसक्तवृत्तं स्थितिकर्णहृतम् ॥ ६७ ॥ पदं हि वणस्थितिकर्णजीवा वर्गान्तराद्यत् त्रिगुणेन निनम् । भक्तं च तद्वाणजकोटमौथ्य तल्लब्धचापं स्थितिखण्डलिप्तः ॥ ६८ ॥ यद्वा शरज्या त्रिगुणेन निनी विभाजिता सा स्थितिकर्णमौव्यं । फलस्य चपं परसंज्ञकं स्या दथेषुकोटिज्यका विभक्ता ॥ ६९ ॥ परस्य कोटिज्यका विनिनी स्थितिप्रसिद्धश्रवणस्य वा । तच्चापलिप्तः स्थितिखण्डकं स्या दथान्यथा वाऽऽनयने स्थिते श्च ॥ ७० ॥ स्थितिकर्णस्य कोटिज्या शरकोटिज्यया हृता । त्रिज्यान फलचापं यत् तत् कटे तृप्तिका स्थितिः ॥॥७१॥ चन्द्रार्कगतिभेदेन भक्तः पट्टिगुणाश्च ताः । स्थितिलिप्तः फलं तत्र स्याद्घध्यायं स्थितिखण्डकम् ॥७२॥ अत्रोपपत्तिः। चन्द्रगोलपरि कुभेर्दुयिस्थकेन्द्रयोः स्पृष्टं त्रिज्या वृत्तं स्थितिक एवृत्तं तत् कान्तिवृत्तं कल्प्यं चन्द्रकक्षा(१)वृत्तं विधुचमण्डलं चन्द्रवि स्वगोलकेन्द्रस्थकदम्बवृत्त ध्रुवद्वयसचल वृत्तं कदम्ययोधू'वर वेन कल्पनाच्छरोऽत्र क्रान्तिः स्थितिकणं हि भुक्ताः क्षेत्रकास्तत्रोदय मानमेव कवृत्स्थकलाः स्थितिखण्डलिप्ताः स्युरिति स्पष्टम् । स्पर्शी मोक्षे शरो बाहुः स्थितिकर्णः श्रुतिस्तयो वर्गतरपदं कोटिरित्थं हेि बहुभि किल ॥ ७३ ।। पटयुक्त जात्यरीत्यैव पूर्वेस्तद्भणितं स्थितेः । व्यवहारमसिद्धय च स्वल्पान्तरवशात् कृतम् ॥ ७४ ॥ यत् तुल्यवृत्तत्रयसिद्धमुक्त मिदं हि पुंवैः किल (२)चापजास्यम् । न तत् कथंचि(३)हजुमूत्रजास्य मतोऽत्र सिद्धिर्न तदुक्तरीया ॥ ७५ ॥ तच्चपजातार्धगुणस्थमुत्रैः छतं च यत् तन्न हि जायमस्ति । सथैव तच्चपजपूणेवद्रवं न हि स्यात् तदपीह जास्यम् ॥ ७६ ॥ (१) वि० श० -कक्षावृतं क्रान्ति वृत्तमिति । (२) वि० श७-चापजात्यं तुल्यवृत्तत्रयजनितं भुजकोटिका पभवं यत् तत्र स्वल्पान्तराद्व्यवहारसिद्धये ऋजुवं स्यीय पाट्य करीत्या गणित भवितुमर्हति किन्त्वने यशीतितमश्लोके स्थिते चापीकरणात्' इत्यादि-कथनाच्या पायं कथमपि नैवेति भट्टमतं युक्तम् । (३) विभश-कथं चित् ऋतुसुत्रजात्यमिति छग्योऽनुकूलः पाठः ।
