४३६ सिद्धान्ततवविवेके चन्द्रग्रहणाधिकारः । ४३७ वैव सर्वत्र कृतं तदयैः ॥ ६५ कृतं यदत्रास्ति चिरन्तनायैः स्वल्पान्तरात् तद्व्यवहारसिद्ध्यै । यह तयबुद्ध्याऽत्र कृतं नवनै रहंकृतैस्तत्र मतं ममास्ति ॥ ६६ ॥ । विघोर्बिम्बगोलस्य विस्तारखण्डं कुखण्डेन युक्तं युतिः स्यात् तयाऽत्र । स्वनिग्या विहीनाधिोः कर्णवर्गात पदं चाग्यसंहं भवेदेवमयः ॥ ५९ ॥ कुभावहूनिफाथ तकटिभकः फल तद्विशोध्यं युतेर्यथा शेषम् । इभाकोटिनिनं च तत्कर्णभक्कं पुनत्रिज्यकग्नं विधोः कर्णभक्तम् ॥ ६० ॥ तदीयं तु चापं भवदिन्दुगलं ऽन्तरं स्पर्धमोक्षस्थितौ संस्कुमेन्दोः। अथान्यन भूमिमभाषस्य वगो विधूपासवर्गाझियुक्ता पदं यत् ॥ ६१ ॥ ततश्चन्द्रकर्णस्य स्खभ्यंशकेन हुतायच चापं द्विनिनं युतं तत् । कुभाव्यासरखण्डन तद्वाऽन्तरे स्यात् कुभेन्द्रश्च तस्स्पर्शमुतयोस्तु काळे ॥ ६२ ॥ दृक्सूत्ररूपे क्षितिभास्थपृष्ठे संगच्छते तद्विरं कुभेन्दोः। यस्मात् कुभापृष्ठजस्त्र लगा तत्रेन्दुबिम्बजनेपिरस्ति ॥ ६३ ॥ तदन्यत्रापि संयोज्यं स्वरूपान्तरवशाद्बुधः । अपूर्वानयनं सम्यग्दृष्ट्वा सन्केत्ररीतितः ॥ ६४ ॥ मयासतोऽप्यत्र कुतेऽन्तरे तब सर्वत्र योग्यं न हि तवतोऽतः । मानंपखण्डं सुगमं वर्षं कुगर्भभूभागयोर्मध्यसूत्रं चन्द्रगोले यत्र लग्नं तत्र भूभाकेन्द्रम् । स्पर्धा मोक्षे च ततश्चन्द्रबिम्बगोलकेन्द्रमपि स्वगोलेऽन्तरितम् । तस्के न्द्रयोः सक्तं त्रिज्यावृत्तं तरिस्थतिकर्णवृत्तसंज्ञे तहृत् तत्केन्द्रान्तरं तु स्थितिकर्णसंशं स्थितिसिद्धये योग्यमिति । तत्साधनोपायः । स यथा स्पर्शी मुक्कौ च चन्द्रगोलस्थभूभालतया तद्धः स्थिताधिकभूभा पृष्ठे विधुबिम्बगोलस्पर्शः । तत्र भूभापृष्ठादूर्वाधःस्थितात् कोटिरू- पात् तत्स्पर्शविद्वत् तिर्यग्भुज़रूपेदुव्यासस्तरेण चन्द्रबिम्बगो लकेन्द्रं चन्द्रगोलेऽस्ति । एवं कुभापृष्ठसुत्रं कुटुडं यत्र लग्नं ततश्च भू व्यासार्धान्तरेण भुज़रुपेण चन्द्रकेन्द्रान्यदिशि भूकेन्द्रमप्यस्ति कोटि रूपाद्भूभागृष्टात् भूगोलपृष्ठचन्द्रबिम्यगोलपृष्ठयोः स्पृष्टं भूभापृथुख ण्डं यदस्ति तच्चेदुभूव्यासदयैक्यरूपभुजे चन्द्रकर्णरूपे कणं कोटि रूपं स्यात् तथोक्तकुभानयनक्षेत्राश्चिजातीयम् । अथ तद्पको मध्य सूत्रखण्डरूपकथं यो भुजस्तदूनेदुभूच्या सैन्यदलं कर्ण प्रकल्प्य या कोटिः सैबेङगोलस्थकुभेर्दुबिम्बगोलकेन्द्रयोरन्तरज्या प्रोक्ककुभानः यनोपयुकज्ञास्यसजातीयमिदं क्षेत्रद्वयमिति तनु पातेनात्रानयनं सुग ममित्युपपनं पूर्वप्रकारोक्कम् । एवं भूयाखथुभुजे चन्द्रकर्णरूपकों या कोटिः सा तु चन्द्रगोळग्तर्गतभूभापृष्ठखण्डरूपा । अस्य पूर्वानीतं कुभापृष्ठखण्डं विशोध्य यच्छेषं तद्रे कोडिं प्रकल्प्य चन्द्रयासख डरूपे भुजे यः कर्णस्तत्पूर्णचयं कार्यं तत् कुभापृष्ठवत्रचन्द्रबिम्ब ५५
