ta बालमनोरमा 乙い。 प्रकरणम्-१, कृर्ता । * समे वा लोपमेके ' इति भाष्यम्। लोपस्यापि रुप्रकरणस्थत्वा– ती-गरानुनासिकाभ्यामेकसकारं रूपद्वयम्। द्विसकार तूतमेव। तत्र ‘अनचि दलु*(सू ४८) इति सकारस्य द्वित्वपक्षे खिसकारमपि रूपद्वयर्म । अनुस्वारचसर्गजिह्वामूलीयोपध्मानीययमानामकारोपरि शर्पु च पाठस्योपसङ्खयातानानुस्वारस्याप्यच्त्वान् । अनुनासिकवता खयाणा *शर खय' (वा ५०१९) इति कद्वित्वे षट् । अनुस्वारवतामनुस्वारस्यापि द्वित्वे द्वादश । एषामष्टाद मिति । सम् पुम् कान् एतेषा विसर्गस्य सकारो वक्तव्य इल्यर्थ । अनेन वार्तिकेनात्न विसर्गस्य निल्यमेव सत्वामिति शेष्यः । सँस्स्वकर्तेति ॥ अनुनासिफपक्षे रूपम् । सस्स्कर्तेति ॥ अनुस्वारपक्षे रूपम् । उभयत्नापि द्विसकारत्वमेव । समोवेति । समो मस्य सुटि लोप एके आचायी इच्छन्तील्यर्थ । एकशब्दोऽन्यपर्याय । 'एके मुख्यान्यकेवला? इत्यमर । लेपिपक्षेऽपि अनुस्वारानुनासिकाभ्यामेकसकार रूपद्वयमिल्याह । लोपस्यापीति । अत्रानुनासिक पूर्वस्य तु वेल्यत्न रो पूर्वस्येत्युपलक्षण रुप्रकरणविधेयस्य लेपस्यापि । अन्यथा रुप्रकरण इल्यर्थकस्य अत्रेल्यस्य वैयथ्र्यात् । एवमनुनासिकात् परोऽनुस्वार इल्यत्र रो पूर्वस्मादिल्यपि " । ततश्च समो मलेपस्यापि रुप्रकरणस्थतया लेपात्पूर्ववर्तिन अकारस्य कदाचिदनुनासिक तदभावपक्षे अकारातू पर अनुस्वारागम इत्येवमनुस्वारानुनासिकाभ्यामेकसकार रूपद्वयमित्यर्थः । द्विसकारन्तु उत्तमेवेति ॥ रुत्वपक्षे इति शेष । ननु लोपपक्ष एव अनाच चेति सुट्सकारस्य द्वित्वेन द्विसकाररूपद्वयस्य सिद्धत्वात् समस्सुटीति रुत्वविधान व्यर्थमिल्यत आह । तत्रेति । तत्र द्विसकाररूपयो मध्ये रुत्वे सति तत्स्थानिकसकारस्य अनाश्च चेति द्वित्वपक्षे त्रिसकारमपि रूपद्वयमित्यथै । एतदर्थमेव रुत्वविधानामति भाव । स्कोरिति लेपस्तु न । रुत्वस्यासद्धत्वात्। नच लेपपक्ष एव सुट्सकारस्य अनाच चेति द्वित्वे प्रथमसकारस्य तेनैव सूत्रण पुनर्द्धित्वे त्रिसकारमपि रूपद्वय सिद्धमिति समो रुत्वविधिव्र्यर्थ एवेति वाच्यम् । लक्ष्ये लक्षणस्य सकृदेव प्रवृत्तिरित न्यायात् । ननु वर्णसमाम्नाये अनुस्वारस्य पाठाभावात अनच्त्वात्तत परस्य सकारस्य कथमनुस्वारपक्षे द्वित्वमित्यत आह । अनुस्वारविसर्गेति ॥ एतच्च हयवरट्सूत्रे भाष्ये स्थितम् । अकारोपरीति ॥ इकाराद्युपरि पाठे पय सु इत्यत्रै इण परस्य विहितमादेशप्रल्यययोरिित षत्व स्यादिति भाव । कश्चित्तु इणष्ष इति षत्व स्यादिति वदन् बभ्राम । तत्र विसर्गस्यैव षत्वविधः । एवञ्च अनुनासिकपक्षे एकसकार द्विसकार त्रिसकारामति त्रीणि रूपााणे । एवमनुस्वारपक्षेऽपि त्रीण रूपाणीति स्थितम्। अनुनासिकवतामिति । अनुनासिकपक्षे एकद्वित्रसकाराणा कद्वित्वे त्रीण, तदभावे त्रीणीति षडित्यर्थ । ननु ककारस्य अच परत्वाभावात कथमनचि चेति द्वित्वमित्यत आह । शारः खञ्य इतीति ॥ शर परस्य खयो द्वे वा स्त इति वार्तिकार्थ । एवञ्च अनुनासिकपक्षे द्विककाराणि त्रीणि रूपाणि। एकककाराणि वीणीति षडरूपाणि स्थितानि। अनुस्वारपक्षे तु द्वादशरूपाणीत्याह । अनुस्वारवतामिति । अनुस्वारस्यापीलपिना ककारसङ्गह ।
