प्रकरणम्] बालमनोरमा tጻ% अचां मध्द्ये योऽन्त्य स आदिर्यस्य तट्टिसंज्ञ स्यात् ।। * शकन्ध्वादिषु पररूप वाच्यम्' (वा ३६३२)। तब टे। शकन्धु । कर्कन्धु । कुलटा। ‘ सीमन्त केशवेशे' (वा ३६३३)। सीमान्तोऽन्य । मनीषा। हलीषा। लाङ्गलीषा । पतञ्जलि ।। * सारङ्ग पशुपाक्षिणो ? (ग १३६) । साराङ्गोऽन्य । आकृतिगणोऽयम्। मार्तण्ड । ‘ ओत्वोटयो समासे वा' (वा ३६३४)। स्थूलोतु स्थूलोतु । बिम्बोट-बिम्बोट । ‘ समासे' किम्। तवैौट । फलितमाह । अचाम्मध्द्य इत्यादिना । शाकन्ध्वादिष्विति ॥ शकन्ध्वादिषु विषये तसिद्धर्थ पूर्वपरयो पररूप वक्तव्यामलर्थ । ततश्च शकादिशब्दाना टेराच परे टेश्व परस्याचस्स्थाने पररूपमेकादेश इल्यथीछभ्यते । आदित्यनुवृत्तौ शकन्भ्वादिगणे सीमन्त इल्यादि कतिपयरूपाणामसिद्धे । तदाह । तश्च टेरिति ॥ शकन्ध्वादिगण पठति । शकन्धुरित्यादिना॥ शकानान्दशविशेषाणा अन्धु कूप इति विग्रह । शक अन्धु इति स्थिते सवर्णदीधैं प्राते अनेन पररूपम्। अत्र शकशब्दे द्वावचौ। तत्र अन्त्य अच् ककारादकार , तदादि अकार एव । ‘आद्यन्तवदेकस्मिन्’ इति वचनात्। एवमग्रेऽपि द्रष्टव्यम् । ककैन्धुरिति ॥ कर्काणा राज्ञा न्धुरिित विग्रह । कर्क अन्धु इति स्थिते पररूपम्। कुलोटेति। अट गतौ । पचाद्यच्। टापू। कुलाना अटेति विग्रह । भिक्षार्थ व्यभिचारार्थ वा या गृहानटति सा कुलटा। कुलान्यटतीति विग्रहे तु कमण्र्यणि टिड्ढाणनिति डीपू स्यात्। कुल अटेति स्थिते पररूपम् । सीमन्तः केशवेशे इति । गणान्तर्गतवार्तिकमतत् । केशाना वेशस्सन्निवेशविशेष तस्मिन् गम्ये सीमन्शब्दस्य टेरन् इलयस्य अन्तशब्दस्थावर्णस्य च स्थाने पररूपमिल्यर्थ । आदिल्यनुवृतौ तु इदन्न सिद्ध्येत् । सीमान्तोऽन्य इति ॥ ग्रा,मान्तप्रदेश इत्यर्थ ! मनीषेति ॥ मनस ईषेति विग्रह । अत्र अस् इति टे ईफ़ारस्य स्थाने पररूपमीकार । ईष गती। 'गुरोश्च हलः' इत्यप्रत्यय । टाप् प्रत्यय ।। “ बुद्धिर्मनीषेत्यमर ” । हलीषेति ॥ ‘* ईषा लाङ्गलदण्डस्स्यादित्यमर ” ।। हलस्य ईषेति विग्रह । करिकव्ठभ इतिवत् पुनरुक्तिस्समाधया । अत्न गुणे प्रान्ने पररूपम् । एव लाङ्गलीषेल्यत्रापि । पतञ्जलिरिति । पतन् अञ्जलिर्यस्मिन्नमस्कार्यत्वादिति विग्रह । अत्र अत् इति टे अकारस्य च स्थाने पररूपमकार । केचितु, गोनर्दाख्यदेशे कस्यचिद्देषेस्सन्भ्योपासनसमये अञ्जलेर्निर्गत इलैंतिह्यात् अञ्जले पतान्नेति विगृह्वान्त । मयुरव्यसकादित्वात् समास । सारङ्गः पशुपक्षिणोरिति ॥ इदमपि गणान्तर्गत वार्तिकम् । भाष्ये तु न दृश्यते । सारशब्द उत्कृष्टे 'सारो बले स्थिराशे च न्याय्ये कोबेऽम्बरे त्रिप्वित्यमर ? । साराणि अङ्गानि यस्येति विग्रह । सार अङ्ग इति स्थिते सवर्णदीर्घ प्रासे अनेन पररूपम् । “चातके हरिणे पुसि सारङ्गश्शवळे त्रिष्वित्यमर ” । अप्ाकृतिगणोऽयमिति ॥ आकृत्या एवञ्जातीयकतया निणेंतव्येोऽय गण इत्यर्थ । लोकप्रयोगानुसारेण एवज्ञातीयकाश्शब्दा आस्मिन् गणे निवेशनीया इति यावतू । तत्फलमाह । मार्तण्ड इति ॥ मृत अण्ड यस्य स मृतण्ड कश्चि
