प्रकरणम्। बालमनोरमा ५३ दिधत् । पुरस्तादपवाद्न्यायेनेय वृद्धि 'एड् िपररूपम्' (सू७८) इत्यस्यैव बाधिका । न तु “ओमाडोश्च (सू ८०) इत्यस्य । तेन * अवैहि ' इति वृद्धिरसाधुरेव । ‘ अक्षादूहिन्यामुपसंख्यानम्' (वा ३६०४) । अक्षौहिणी सेना । ‘स्वादोरेरिणी ' (वा ३६०६) । स्वैर । स्वेनेरितु शीलमस्येति स्वैरी । स्वैएकारस्य अन्तादिवच्चेति परादिवद्भावेन, आद्यन्तवदेकस्मिन्निति व्यपदेशिवद्भावेन च, इण् धातोरेजादित्वात्तस्मिन् पेरे एडि पररूपमिति पररूप बाधित्वा एखेधत्यूठ्स्वति वृद्धे अंवैहाति स्यात् । अवेहीति इष्ट न स्यात् । न च ओमाडोश्वेति पररूपेण तन्निर्वाहश्शङ्कय । एलेधतीति वृद्धिहिं यथा एडेि पररूपमित्यस्यापवाद तथा ओमाडित्यस्याप्यपवाद । येन नाम्रासिन्यायसाम्यात् इत्यत आह । पुरस्तादिति ॥ पुरस्तादपवादा अनन्तरान्विवीन् बावन्ते नोत्रानिति न्यायृ । पूर्वपठिता अपवादा अव्यवहितानेवेोत्तरान्विवर्धान् बावन्ते न तु व्यवहितानिलयथै । प्रकृते च एत्येधत्यूठ्सु इत्युत्तर कानि चित् सूत्राण पठित्वा एड पररूपामित पठित्वा पुन कतिपयसूत्राण पठित्वा ओमाडेश्चति पठितम् । ततश्च उक्तन्यायेन एलेवतीति वृछया एडि पररूपमिलेव बाध्यते । नत्वोमाडोवेति पररूपमपीति भाव । वसुतुतसुतु एलेधतीति वृद्धि ओमाडोधेल्यस्यापवाद एव न भवति । उपैति इत्यादी अप्रासेऽपि तस्मिन् एत्येष्धतीतेि वृद्धेरारम्भातू । अत पुरस्तादपवादा इति न्यायस्य नाय विषय । ततश्च अव एहील्यत्र एलेधतीति बाधित्वा परत्वादोमाडोश्वेति पररूप न्याय्यमित्येव वक्तुमुचितम्। अतएव भाष्ये “नाप्राते पररूपे एत्येष्धतीति वृद्धिरारभ्यमाणा भवति तस्यापवाद । एडीति पररूपे तु प्राप्सेचाम्राप्ते च आरभ्यमाणा वृद्धिर्न तदपवाद ” इति स्पष्टमेवोत्तम्। यतु भाष्ये पक्षान्तरमुत्तम्। ‘ अथवा पुरस्तादपवादा अनन्तरान्विधीन् बावन्त इत्येवमेत्येष्धतीति वृद्धिरेडिपररूपमेव बाधते । नत्वेमाडोश्वेत पररूपमपि”इति। ततु एत्येधतीतिवृद्धेरेडेि पररूपमोमाडेश्वेत सूत्रद्वयापवादत्वाभ्युपगमवादमात्रमाश्रित्य बाध्यसामान्यचिन्तामाश्रित्य वेल्यल बहुना। अक्षादूहिन्यामुपसङ्खयानम्* ॥ अदिति, अचीति, वृद्धिरिति चानुवर्तते । एक पूर्वपरयोरिति च ।। ऊह वितर्के । ऊहनमूह सोऽस्या अस्तीत्यूहनी । अक्षशब्दाद्हेनीशब्दे परे पूर्वपरयेरची वृद्धिरेकादेशस्स्यादिल्यर्थ। अक्षौहिणीति मत्वथीय इनि । नान्तत्वान्डीप। अक्षाणामूहिनीति विग्रह । परिमाणविशेषविशिष्टा सेना अक्षौहिणी। ‘पूर्वपदात् सज्ञायाम् इति णत्वम्। अक्ष ऊहिनीति स्थिते गुणे प्राते अनेन वार्तिकेन वृद्धि । स्वादीरेरिणीः। स्वशब्दादीरशब्दे ईरिन शब्दे च परे पूर्वपरयारचोवृद्धिरेका अक्षौहिण्यस्सप्ततिरष्टशतान्येकविशतिसहस्रम् ॥ द्विरदास्तथा रथा तत्त्रिपञ्चगुणकासुतुरङ्गनरा ॥ प्रक्रियाकौमुदीकारेण तु अक्षाणामूह समूह सोऽस्या अस्तीति विगृहीतम् । तदपि ऊहिनीशब्देन षष्ट्रीतत्पुरुष इलेव परतयैव कथञ्चित्रेयम्। ऊहशब्देन समासे तत इनौ तु वृद्धिनै स्यात्। अन्तरङ्गेण गुणेन बाधात्। अपवादभूताया अपि वृद्ध ऊहिनीशब्देन विग्रहे चरितार्थत्वात्। अपवादोऽप्यन्यत्र चरितार्थश्वेत्परान्तरङ्गाभ्या आछयत इति न्यायात् ।
