Оқо सिद्धान्तकौमुदीसहिता [अच्सन्धि ७० । उरण्रपरः । (१-१-५१) ॥ * ऋ इति त्रिशत संज्ञा ? इत्युक्तम्, तत्स्थाने योऽण् स रपर सन्नेव प्रवर्तते । तत्त्रान्तरतम्यात् * कृष्णद्धि ? इत्यश्च अर् ।। * तवल्कार' ' इत्यत्त्र अल्ट् । अचो रहाभ्याम्—' (सू ५९) इति पक्षे द्वित्वम् । ७१ ॥ झरो झरेि सवे । (८-४-६५) । हल परस्य झरो लोपो वा स्यात्सर्ूर्वी झरि । द्वित्वाभावे लोपे सत्येकधम् । असति लोपे, द्वित्वलोपयोर्वा, द्विधम्, सति द्वित्वे लोपे चासति त्रिधम्। अकार ऋकारवेति द्वी स्थानिनी। तयो अकार एकोदेर पोकारवेति त्रयोऽपि गुणा प्रसन्ता । अकारेण स्थानिना त्रयाणामपि कण्ठस्थानसाम्याविशेषतात। ऋकारेण स्थानिना तु न कस्यापि स्थानसाम्यम्। तस्य मूर्धस्थानकत्वात् । एतेषाञ्च तदङभादत्। एब तव लुकार इति स्थिते त्रयो गुणा प्रसक्ता । अकारेण तेपा कण्ठस्थानसाम्याविशेष त् िलुकारेण तु स्थानिना न कस्यापि स्थानसाम्यम् । तत्र कतमो गुणो भवतीलयाकाक्षायामेिदगरभ्यते । उरण्रपर । इत्युक्तमिति ॥ अणुदित्सूत्र इति शेषः । उ इति ऋ इत्यस्य षष्ठेफवचनम् ।। * पष्ठी स्थाने ? इति परिभाषया स्थाने इति लभ्यते । अनुवादे तत्परिभाषानुपस्थिरावपि स्थानेग्रहण ततोऽनुवर्तते । तदाह ॥ तत्स्थाने योऽणिति ॥ स्थानेऽन्तरतम इल्यतेऽपि स्थानेग्रहणमनुवर्तते । स्थान प्रसङ्गइत्युक्तम् । प्रसङ्गावस्थायामिल्यथे विवक्षित । तदाह । रपरस्सग्नेच प्रवतैत इति । अत्र र इति प्रल्याहारो विवक्षित । ततश्व रेफशिरस्को लद फ्रारशि स्कश्च प्रवर्तत इति लभ्यते । तयोर्व्यवस्था दर्शयति ॥ तत्रेति ॥ रेफलकाराशरस्कयोर्मद्ध्ये कृष्णर्द्धिरिल्यत्र अर् । तवल्कार इल्यत्र अलित्यन्वय । कुत इय व्यवस्थल्यत आह । अान्त्रतश्यादिति ॥ त्रिषु गुणेषु प्रसज्यमानेषु अकारस्य अणेो रेफलकाराशरस्कतया तस्य अरअळू इलेवमात्मकस्य, अकाराशे स्थानीभूतेन अकारेण, रेफाशे ऋकारेण, लकाराशे लकारेण च, स्थानसाम्यादकारऋकारयोस्स्थाने अरेव भवति। अकारलुकारयी स्थाने अलेव भवति । एस्फारौका तु गुणी न भवत एव । तयो ऋकारेण लुकारेण च स्थानसाम्याभावादिल्यर्थ । नच एकार ओकारश्व कथरपरौ न स्यातामिति वाच्यम् । पूर्वेणैव णकारेण ह्यत्राण् गृह्यते । प्रशास्तृणामिल्यादिनिर्देशादित्यलम् । पक्षे द्वित्वमिति ॥ ऋध धातो त्तिनि झषस्तथेोरिति तकारस्य धत्वे ऋद्धिरिति द्विधकार रूप स्वाभाविकम्। तत्न अरादेशे रेफात परस्य धकारस्य अचो रहाभ्यामते कदाचिट्टत्वमिल्यर्थ । झरो झरि सवणें ॥ झयो होऽन्यतरस्यामिल्यत अन्यतरसुवामित्यृनुवर्तते । हळे यमामित्यत हल इति, लोप इति, चानुवर्तते । तदाह । हलः परस्येत्यादिना ॥ तदिह रूपत्रय सम्पन्नमिल्याह । द्वित्वाभाव इत्यादिना । रेफात् परस्य ऋध इति धात्वन्तस्य धकारस्य अचो रहाभ्यामिति द्वित्वाभावे सति झरो झरौंति लोपे च सति एकधकार रूपमित्यर्थ- । असतीति ॥ द्वित्वाभावे इत्यनुकृष्यते । तस्यैव ऋधेर्धकारस्य द्वित्वाभावे
