さs सिद्धान्तकौमुदीसहिता [परिभाषा ३३ । दीर्घ च । (१-४-१२) दीर्घ च गुरुसंज्ञं स्यात् । । इति सज्ञाप्रकरणम् । ॥ अथ पारिभाषाप्रकरणम् ॥ ३४ । इको गुणवृद्धी ।। (१-१-३) गुणवृद्धिशब्दाभ्यां यत्र गुणवृद्धी विधीयेते तत्र 'इक' इति षष्ठश्यन्तं पदमुपतिष्ठते । ३५ ॥ अचत्र्ध । (१-२-२८) पर इत्यादिना ॥ दीर्घञ्च ॥ सयोग इति नानुवर्तते । दीर्घमपि गुरुसञ्ज्ञकमिल्यर्थः । इति सज्ञाप्रकरणमिति । सन्धिकार्योपयोगिप्रथमाछद्यायस्थसज्ञानिरूपण समाप्तमिल्यथै । इको गुणवृद्धी ॥ इक इति षष्ठ्यन्तशब्द स्वरूपपर नपुसकलिङ्ग प्रथमैकवचनान्त । सोलुका छुप्तत्वादत्वसन्तस्येति दीघेर्गे न । इकस् शब्द इत्यर्थ । उपतिष्ठत इति देशष 'वृद्धिराद्वैच् 'ओदेहुणा' इत्यतो वृद्धिरिति गुण इति चानुवर्तते । इति शब्दोऽद्याहार्य । यत्र विधीयते तत्रेल्याप्यध्याहार्यम् । गुणेो वृद्धिरित्युचार्य यत्र गुणवृद्धी विधायेते तत्र इक इति षष्यन्त पदमुपतिष्ठत इति योजना। तदाह। गुण वृद्धिशब्दाभ्यामिल्यादिना । उपतिष्ठत इति ॥ सङ्गत भवतील्यर्थ । उपादेवपूजासङ्गतिकरणेत्यात्मनेपदम् । सोऽय पदोपस्थितिपक्षेी भाष्यादी सिद्धान्तित । ‘सावैधातुकार्धधातुकयो ? ‘ मिदगुण , इल्याद्युदाहरणम् । इक इल्यस्यान्वयप्रकारस्तु तत्न तत्र स्पष्टीभविष्यति । यत्र विधीयेते इत्युक्ल्या वृद्विर्यस्याचामिल्याद्यनुवादे इकइति नोपतिष्ठते । अनुवादे परिभाषाणामनुपस्थिते,*'ल्यदादीनाम, इत्यादावपि नेदमुपतिष्टत । तत्र गुणवृद्धिशब्दयेरिश्रवणातू । अचश्ध ॥ अच इत्यपि षष्ठयन्तशब्द स्वरूपपर । पूर्वसूत्र इक इतिवत्। ऊकालोजिल्यत हृस्वदीर्घप्लुत इल्यनुवर्तते ।
- अत्रेद तत्वम् । अनुवादे परिभाषा नोपतिष्ठते इल्यत्रानुवादपद अनूद्यमानविशेषणपरम् । एवञ्च * अनूद्यमानविशेषणेषु परिभाषा नोपतिष्टते ? इति, निष्कर्ष । ‘वृद्धिर्यस्याचामादिस्तद्वृद्धम्' इति वृद्धसज्ञाविधायकसूत्रे वृद्धिशब्दस्य अनूद्यमानविशेषणत्वेनेोपातत्वातू तत्र 'इकी गुणवृद्धी? इति परिभाषाया अनुपस्थानात् शालीय , मालीय , इल्यादि लक्ष्य सिद्धति । यदि तत्र इक्परिभाषा उपतिष्ठेत, तदा औपगवीय इत्याद्येव सिद्ध्येत् । तत्रेव औकाररूपवृद्धे उकाररूपेक्स्थानिकत्वात्। नतु शालीय मालीय इलयादौ । तत्र आकाररूपाया वृद्धेरतथात्वात्। तथैव “अतो गुणे' इल्यनुवाद्यविशेषणस्थलेपीक्परिभाषोपस्थितौ, एधे, पचे, यजे, इल्यादावेव पररूप स्यात् । अत्न एकाररूपगुणानामिक्स्थानिकत्वात । नतुपचतील्यादौ । तत्र अकाररूपगुणस्य इक्स्थानिकत्वाभावादिलयपि बोर्छुधमू।
