8 & सिद्धान्तकौमुदीसहिता [संज्ञा अकारहकारयोरिकारशकारयोर्ककारषकारयोलैकारसकारयोश्च मिथः सावण्ये प्राप्ने । १३ । नाऽऽऽङ्झर्लौ । (१-१-१०) आकारसहितोऽच्व् आच्, स च हल्चेत्येतौ मिथ’ सवर्णौ न स्त । तेन दधीत्यस्य हरति शीतलं षष्ठं सान्द्रमित्येतेषु परेषु यणादिकं न । अन्यथा दीघाँदीनामिव हकारादीनामपि ग्रहणकशास्त्रबलादच्त्र्व स्यात्। तथा हि । च न सावण्र्यप्रसति । इकारस्य विवृतत्वाचवर्गस्य स्पृष्टत्वात यकारस्य ईषत्स्पृष्टत्वाच । अत इकारस्य शकारेण सावर्ण्य परिशिष्यत इति भाव । ऋकारषकारयोरिति ॥ मूर्धस्थानविवुतयत्नसाम्यात् उभयोस्सावर्ण्य प्राप्तम् ॥ ऋकारस्य टवर्गेण रेफेण च न सावण्र्यप्रसत्ति । ऋकारस्य विवृतत्वात टवगैस्य स्पृष्टत्वात रेफस्य ईषत्स्पृष्टत्वाच । अत ऋकारषकारयोस्सावण्र्य परिशिष्यत इति भाव-। लष्कारसकारयोरितेि ॥ दन्तस्थानविवृतप्रयत्नसाम्यादुभयेोस्सावण्र्य प्राप्तम्। लुकारस्य तवर्गेण लकारेणच न सावण्र्यप्रसक्ति । लुकारस्य विवृतत्वात्तवर्ग:स्य स्पृष्टत्वात लकारस्य ईषत्स्पृष्टत्वाच । अत लुकारस्य सकारेण सावण्र्य परिशिष्यते ॥ एव प्रासे प्रतिषेधति । नाऽऽज्झलेी ॥ आ सहित अच आच । शाकपार्थिवादित्वात्सहितशब्दस्य लोप । सच हल्च आज्झलै । तुल्यास्यसूत्रात्सवर्णमिल्यनुवर्तते । तच्च पुल्लिङ्गद्विवचनान्ततया विपरिणम्यत । तदाह । आकारसहितोऽजिल्यादिना ॥ ननु किमर्थीऽय प्रतिषेध इत्यत आह। तेनेल्यादि यणादिकं नेल्यन्तम् ॥ तेन प्रतिषेधन, आदिना सवर्णदीघैसङ्ग्रह । दधीति इकारस्य हकारे षष्कारे सकारे च परे “इकीयणचि” इति यणादेश । शीतळमित्यख शकारे परे सवर्णदीर्घश्व नभवतीलयर्थ. । नन्वस्तु अकारहकारयो इकारशकारयो ऋकारषकारयो लकारसकारयेाश्व सावण्र्यम्। तथापि दधि षष्ठमिल्यादी यणादिक न प्रसच्तम् । अच्परकत्वाभावादिल्यत आह । अन्यथेत्यादिना॥ अन्यथा तेषा सावण्र्याभ्युपगमे दीर्घादीनामिव हकारादीनामप्यच्त्व स्यादित्यन्वय । ननु वर्णसमाम्राये हकारादीना अकारचकारमछगत्वाभावात् कथमच्त्वमित्यात अाह ॥ ग्रहणकशाख्त्रबलादिति ॥ गृह्णन्ल्यकारादयस्स्वसवर्णान् येन तत् ग्रहण । करणेल्युट् स्वार्थक । अणुदित्सूत्रादिलर्थ । यद्यप्यच्छब्दवाच्यत्व वर्णसमाम्नायिकानामेव वर्णानाम्। तथापि इकोयणचील्यादौ अच्छब्दन अकारादिभूपस्थितेषु तै। अणुदित्सूत्रबलेन स्वस्वसवणी नामाकारादीनामुपस्थितिरस्ति । ततश्चात्राच्पदवाच्याकारादिवाच्यत्वादाकारादीनामपि लक्षणया अच्छब्देन ग्रहण स्यादित्यर्थ’ । न च इकोयणचीत्यादौ शक्यार्थमादायैवोपपत्तेर्नलक्षणा सभव । अणुदित्सूत्रन्तु अस्यच्वाविल्यादी सावकाशमिति वाच्यम् । ल्वादिभ्य इत्यादिनिर्देशबलेन प्रत्याहाराणा स्ववाच्यवाच्येषु लक्षणावश्यम्भावात । तथाच अच्त्व स्यादित्यस्य अच्पदबौद्धयत्व स्यादेिल्यर्थ. । किन्तद्रहणकशास्रमिल्याकाक्षायान्तदुपपादन प्रतिजानते। तथाहीति॥
