??マ सिद्धान्तकौमुदीसहिता [अजन्तपुल्लिङ्ग १८० । प्रत्ययः । (३-१-१) अा पञ्चमपरिसमाप्मेरधिकारोऽयम् । १८१ ॥ परश्च । (३-१-२) अयमपि तथा । १८२ । ड्याप्प्रातिपादिकात ।। (४-१-१) डयन्तादाबन्तात्प्रातिपदिकाचेत्यापञ्चमपरिसमाप्रेरधिकार । * प्रातिपदिकग्रहणे लिङ्गविशिष्टस्यापि ग्रहणम्' (प ७२) इत्येव सिद्धे डयाब्ग्रहणं डयाबन्तात्तद्धितोत्पत्तिर्यथा स्यान्डयाब्भ्या प्राड्माभूदित्यवमर्थम् । इति समुदायस्य प्रातिपदिकत्वे तु प्रातिपादिकाबयवत्वात जसो लुकि पटुशब्दस्यैव बहुच्प्रकृतितया टकारादुत्तरस्य चित्स्वरे सति पुनर्जसि बहुपटव इति रूपमुक्त निबाँधमिति भाव । नियमस्य फलमाह । तेनेति । उक्तनियमेनेल्यर्थ । अन्यथा “देवदत्त गामभ्याज शुक्ला दण्डेन 'इल्यादिवाक्यस्यापि प्रातिपदिकत्वापतौँ सुब्लुक् स्यात्। न च वाक्यस्य प्रत्ययान्तत्वादेव न प्रातिपादिकत्वमिति वाच्यम् । प्रत्ययग्रहणे यस्मात स विहितस्तदादेरेव ग्रहणादिति भाव । कृतद्धितसमासाश्रेति चफार अनुत्तसमुच्चयार्थ । तेन 'निपातस्यानर्थकस्य प्रातिपदिकसज्ञा वक्तव्या' इति वार्तिक गतार्थम् । प्रत्यय. ॥। तृतीयाद्ध्यायस्यादिम सूत्रामदम् । इत ऊध्र्वमापञ्चमाछद्यायपरिसमासे प्रल्ययशब्दस्सज्ञात्वेनाधिक्रियत इल्यर्थ । हनश्ववध , ईच खन , नडादीना कुक्च, इल्यादीनामादेशागमानान्तु न प्रल्ययसज्ञा । महासज्ञाकरणात् । परश्च ॥ तृतीयाद्भ्द्यायस्य द्वितीयसूत्रमेतत् । अयमपि तथेति ॥ अयमपि योग आपञ्चमपरिसमातेरधिकार इलयर्थ । अवधिनियमे तु व्याख्यानमेव शरणम् । ड्याप्प्रातिपादिकात्॥ चतुर्थीन्द्यायस्यादिम सूत्रमिदम् । डीच, आप्च, प्रातिपादिकब्रेति, समाहारद्वन्द्रः । 'डी इति, डीप्, डोष्, डोना, सामान्येन ग्रहणम्' । आबिति, टापू, डाप्, चापा, ग्रहणम् । प्रत्ययग्रहणपरिभाषया तदन्तग्रहणम् । तदाह । ड्यन्तादित्यादिना ॥ आपञ्चमेल्यवाधनियमे तु व्याख्यानमेव शरणम् । ननु प्रातिपदिकादिल्येव सूत्रयताम् । डयाब्ग्रहणम्मास्तु । प्रातिपदिकग्रहणे लिङ्गाविशिष्टस्यापि अहणमिति परिभाषया, ऊड्प्रत्ययान्तात् श्रश्रुशब्दादिव, दण्डनी, अजा, खट्टा, इल्यादिभ्योऽपि डयाबन्तेभ्यस्सुबादिप्रत्ययसम्भवादिल्यत आह । प्रातिपादिकग्रहणे लिङ्ग:विशिष्टस्यापीति ॥ स्त्रीलिज्ञबोधकडीबादिप्रत्ययविशिष्ट स्येल्यर्थ । यथा स्यादिति ॥ यथेति योग्यतायाम् । डयाबन्तादेव तद्धित प्रातु योग्य । स च ड्याव्ग्रहणे सल्येव स्यादित्यर्थ । व्यवच्छेद्यन्दर्शयति । ड्याब्भ्यां प्राड्य़ाभूदिति ॥ ततश्च लेोहिनिका आायैका च सिद्ध्यति । तथाहि । लेोहितशब्दस्तावत् * वर्णानान्तणातिनिता न्तानाम' इति फिट्सत्रेणाद्युदात्त । ततश्च ओकार उदात्त । “अनुदात्त पदमेकवर्जम्।
