॥ श्रीरस्तु । ॥ अथ शब्दाधिकारः ॥ ॥ अजन्तपुल्लिङ्गप्रकरणम् ॥ १७८ । अथैवदधातुरप्रत्ययः प्रातिपदिकम् । (१-२-४५) धातु प्रत्यय प्रत्ययान्त च वर्जयित्वार्थवच्छब्दस्वरूपं प्रातिपदिकसज्ञ स्यात् । अथ स्वौजसमीटिल्यादिना स्वादिप्रत्ययान्वक्ष्यति । तल डया"प्रातिपदिकादित्यधिकृतम् । किन्तत् प्रातिपदिकमिति जिज्ञासायामाह । अथैवदधातुः ॥ अर्थोऽस्यास्तीत्यर्थवत्, नपुसफलिङ्गानुसारात् शब्दस्वरूपमिति विशष्यमद्धयाहार्यम्। अधातुरिति, अप्रत्यय इति, च ताद्वशेषणम्। न धातुर धातुरिति नञ्। तत्पुरुष । “ परवछिङ्ग द्वन्द्वतन्पुरुपया ' इति पुस्त्वम । अप्रल्यय इत्यावर्तते । प्रत्ययभिन्न प्रल्ययान्तभिन्नञ्च विवक्षितम् । पूर्ववत्पुस्त्वम् । सज्ञाविधाविति निषेधस्तु प्रलय यस्य यत्र सञ्ज्ञा तद्विषय इति भाव । तदाह । धातु प्रत्ययमिल्यििदना ॥ अव्युत्पन्ना डित्थादिशब्दा इहोदाहरणानि । अर्थवादति किम्। धन वनमित्यादौ प्रतिवर्ण प्रातिपदिकसज्ञा माभूत् । सल्या हि प्रातिपादिफसञ्ज्ञाया प्रातिंवर्ण सुबुत्पत्तिस्स्यात् । सख्याकारकाभावेऽपि प्रथमैकवचनस्य सोर्दुर्वारत्वात् । प्रथमाविभक्ते कारकानपेक्षत्वात्, तदेकवचनस्य राख्यानवगमेऽपि प्रवृत्तेभीष्ये सिद्धान्तितत्वाच्च । नच हल्डत्यादिना सुलेोपात् प्रतिवर्ण सोरुत्पत्तावपि न क्षतिरिति वाच्यम् । एवमपि नलोपस्य दुवीरत्वात्। अकारात् सो रुत्वविसर्गापत्तेश्वेल्यलम् । अधातुरिित किम्। हनधातोर्लड, तिप, शफ्, लुक्, इतश्चतीकारलोप, अडागम, हल्डयादिलोप , अहन्निति रूपम् । अत्र धातो प्रातिपदिकसझाया सुबपवादे तिडि उत्पने लुसे तस्मिन् प्रातिपदिकसज्ञाया प्रागुत्पन्नाया अनपगमात् नलोपस्स्यात् । नच प्रल्ययलक्षणमाश्रिलय प्रलययान्तपर्युदासादेव न प्रातिपादिकत्वमिति वाच्यम् । एवमपि प्राक्प्रवृत्तप्रातिपादिकत्वस्यानपगमात् । नचैवमपि कार्यकालपक्षे नलोपार्थ प्रातिपदिकसज्ञाया क्रियमाणाया प्रत्ययलक्षणेन प्रल्ययान्तस्य प्रातिपदिकसज्ञा न स्यादिति वाच्यम् । तहिँ हे राजत्रित्यत्रापि प्रल्ययलक्षणेन प्रत्ययान्तत्वात् प्रातिपदिकृत्वाभावे सति नलोपस्याप्रसक्तै 'न डिसम्बुद्धो ' इत तन्निषेधवैयथ्र्यप्रसङ्गात् । नच राजन्शब्दस्यौणादिककानन्प्रल्ययान्तस्य कृत्ताद्धतेति प्रातिपादकत्वान्नलेपप्रसक्तै 'न डिसम्बुद्धो ” इति निषेधेोऽर्थवानिति वाच्यम् । उष्णादीनामव्युत्पतिपक्षे कृतद्धितेत्यस्याप्रवृत्ते । एवञ्चास्मादेव निषेधात् प्रत्ययलक्षणमाश्रिल्याप्रत्ययान्त इति पर्युदासो न प्रवर्तत इति विज्ञायते । एवञ्च अहन्नित्यत्राप्यप्रत्ययान्तत्वात् प्रातिपदिकत्वप्राप्तौ तन्निवृत्यथैमधातुग्रहणम् । अप्रत्यय इति किम् । हारिषु करोषि इत्यत्र सुसिपोरर्थवत्त्वात् अप्रत्ययान्तत्वाञ्च प्रातिपादकत्वे प्राप्ते तन्निवृत्यर्थमप्रत्यय इति प्रत्ययपर्युदासः' । नचात्र सुप्सिपोव्र्यपदेशिवद्रवेन
