पृष्ठम्:श्रीमद्भगवद्गीता.pdf/११५

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
एतत् पृष्ठम् अपरिष्कृतम् अस्ति


११२ मधुसूदनसरस्वतीश्रीधरस्वामितटीकाभ्यां समेता-[अ०३को ०२३-२५] म० टी०-लोकसंग्रहोऽपि न ते कर्तव्यो विफलत्वादित्याशङ्कयाऽऽह--- यदि यहं न वर्तेयं(य) जातु कर्मण्यतन्द्रितः ।। मम वमनुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ॥ २३ ॥ यदि पुनरहमतन्द्रितोऽनलसः सन्कर्मणि जातु कदाचिन्न वर्ते य नानुतिष्ठेयं कर्माणि तदा मम श्रेष्ठस्य सतो वम मार्ग हे पार्थ मनुष्याः कर्माधिकारिणः सन्तोऽनुवर्तन्तेऽनु- वर्तेरन्सर्वशः सर्वप्रकारैः ! २३ ॥ | श्री० टी०---अकरणे लोकस्य नाशं दर्शयति-यदीति । जातु कदाचिदतन्द्रि- तोऽनलसः सन्यदि कर्मणि ने वर्तेयं कर्म नानुतिष्ठेयं तर्हि ममैव वत्म मार्ग मनुष्या अनुवर्तन्तेऽनुवर्तनित्यर्थः ॥ २३ ॥ | म० टी०-श्रेष्ठस्य तव मार्गानुवर्तित्वं मनुष्याणामुचितमेवे, अनुवर्तित्वे को दोष इत्यत आह-- उत्सीदेयुरिमे लोका न कुय कर्म चेदृहम् ॥ संकरस्थ च कर्ता स्यामुपहन्याममाः प्रजाः ॥ २४ ॥ | अहमीश्वरश्चेद्यदि कर्म न कुर्यं तदा मदनुवतिनां मन्वादीनामपि कर्मानुपपत्तेक स्थितिहेतोः कर्मणा लोपेने में सर्वे लोका उत्सादेयुर्विनश्येयुः । ततश्च वर्णसंकरस्य च कताऽहमेव स्याम् । तेन चेमाः सर्वाः प्रजा अहमेवोपहन्यां धमलापेन विनाशयेयम् । कथं च प्रजानामनुग्रहार्थं प्रवृत्त ईश्वरोऽहं ताः सर्वा विनाशयेयमित्यभिप्रायः । यद्य- दाचरतीत्यादरपरा योजना-न केवलं लोकसंग्रह संपश्यन्कर्तुमर्हसि अपि तु श्रेष्ठाचार- त्वादपीत्याह-यद्यदिति । तथा च मम श्रेष्ठस्य यादृश आचारस्तादृश एव मदनु- वर्तिना त्वयाऽनुष्ठेयो न स्वातन्त्र्येणान्य इत्यर्थः । कीदृशस्तवाऽऽचारो यो मयाऽनुव- तैनीय इत्याकाङ्क्षायां न मे पार्थेत्यादिभिस्त्रिभिः श्लोकैस्तत्प्रदर्शन मिति ।। २४ ।। | श्री० टी०-ततः किमत आह-उत्सीदेयुरिति । उत्सीदेयुः कमलोपेन नश्येयुः । ततश्च यो वर्णसंकरो भवेत्तस्याप्यहमेव कर्ता स्यां भवेयम् । एवमहमेव प्रजा उपहन्यां मलिनी कुर्याम् ॥ २४ ॥ म० टी०---ननु तवेश्वरस्य लोकसंग्रहार्थं कमणि कुवणस्यापि कर्तृत्वाभिमाना- भावान्न काऽपि क्षतिः । मम तु जीवस्य लोकसंग्रहार्थ कर्माणि कुर्वाणस्य कर्तृत्वाभि- मानेन ज्ञानाभिभवः स्यादित्यत आह- सक्ताः कर्मण्यविहांसो यथा कुर्वन्ति भारत । कुर्यादिद्वांस्तथाऽसक्तश्चिकीर्षुर्लोकसंग्रहम् ॥ २५ ॥ | १ क, ख, ग, छ, ३. छ, ज, झ, अ, वर्तेयं । २ ख. ध. ङ, च, छ, ज, झ, भ, “ब को ।