तात्पर्यदीपिकायुक्त ४, विशेषवरबा-प1. त्संस्थानम् स्वांशेनावस्थितमिति, तद्ज्ञानेन अन्यस्य' निखिलस्य ज्ञाततां बुवन्, लोकदृष्ट कार्यकारणयोरनन्यत्वं दर्शयितुं दृष्टान्तमाह --'“यथा सोम्यैकेन मृत्पिण्डेन सर्वे मृण्मयं विज्ञातं स्यात् । वाचारम्भणं विकारो नामधेयं मृत्तिकेत्येन सत्यम्' इति । एकमेव मृद्द्रव्यम्, स्यैकदेशेन, नानाव्यवहारास्पदत्वाय', घटशराबादिनानासंस्थानाऽवस्थारूपविकारपन्न नानानामधेयमपि, मृत्तिकासंस्थानविशेषत्वात् मृदुद्रच्यमेवेत्थमवस्थितम् न वस्त्वन्तरम् इनि ; यथा मृत्पिण्डविज्ञानेन तत्संस्थाविशेषधटशरावादिरूपं सर्वे विज्ञातमेव भवतीत्यर्थः इत्यर्थः । स्वांशेन – विशिष्टस्य स्वस्य अंशेन । बुन् – बक्तम् । लोकदृष्ट कार्यकारणयोरनन्यत्वं दर्शयितुं दृष्टान्तभाह इति । कार्यकारणयोरनन्यस्त्रे दृष्टान्तमाहेत्यर्थः । अन्यांनबन्धनचाद्यत्य अनन्थवज्ञापनेन हि परिहार इति भावः । दृष्टान्तवाक्यमुवादते यथा सोम्वैकेन मृत्पिण्डन इति । तत्र कारण ज्ञानेन कार्थविज्ञानस्य सिद्धये तयोरैक्योपाद्कमुतरवण्डं प्रथमं व्याचष्ट एकमेव इतेि । तत्र * वाच।' इति पदं व्याचष्ट नानाव्यवहारास्पदत्वाय इति । वाकृतः शब्दः अजहलक्षणया वाकूपूर्वकम्यवहारे वर्तते । वाक्पूर्वकव्यवहारश्च प्रयोजन तया हेतुः इत्यर्थः । विकारशब्दार्थमाह घटशराव इत्यादिना । संस्थानमेव अवस्था, सैव विकारः । * * षोडशकश्च विकारः ? इत्यादिषु विकारशब्दस्य अवस्थावद्दश्य परत्वेन प्रयोगदर्शनान् । तद्भयावृत्य अवस्थाल्पविकार इत्युक्तम् । नामधेदं व्याचष्ट नानानाभधेयमिति । मृतकेतिं पदं व्याचष्ट मृत्तिकासंस्थानविशेष त्वात्' इत्यादिना । एवकारत्यावर्यमाह न वस्त्वन्तरमिति इति । एवं कारणज्ञानेन कार्यज्ञानस्योपपादकमुत्तरखण्डं व्याख्याय तदुपपाद्य पूर्वखण व्याचष्टे यथा इति ।
- * घाचा(म्भणम् इत्यादि । । आरम्भणाधिकरण, श्रुतप्रका. पुटम् .५०२.
०* यथा सोम्य' इत्यादि । २७ 1. छ, इ. ६-१-४. 2, छा. उ, ६-१-४. '. सांख्यकारिक ३
