सामग्री पर जाएँ

पृष्ठम्:विक्रमाङ्कदेवचरितम् .djvu/83

विकिस्रोतः तः
एतत् पृष्ठम् अपरिष्कृतम् अस्ति

TE जिस राजा तैलप के कज्जल के समान काली तलवार रूपी पट्टी से समुत्पन्न यश, शत्रुओं की स्त्रियों के सरहरी के डण्डे के समान सफेद पड़े हुवे कपोलस्थलों के सम्पर्क से श्वेतवर्ण हो गये थे-ऐसा में समझता हूँ। अर्थात् काले रङ्ग के खङ्ग से शुभ्रवर्ण यश की उत्पति असम्भव है। इसलिये यह यश का श्वेतवर्ण शत्रुओं की स्त्रियों के सफेद पड़ गए हुए गण्डस्थलों की सफेदी के सम्बन्ध से प्राप्त हुआ होगा ऐसा में समझता हूँ। स्फूर्जद्यशोहंसविलासपात्र निरूिंशनीलोत्पलमुत्प्रर्भ य:। उत्तंसहेतोरिव वीरलक्ष्म्याः संग्रामलीलासरसश्चकर्ष ॥७२॥ अन्वयः 象 s यः संग्रामलीलासरसः स्फूर्जद्यशोहंसविलासपात्रम् उत्प्रभं निख्रिशनीलोत्पलं वीरलक्ष्म्याः उत्तंसहेतोः इव चकर्ष । व्याख्य यः श्रीतैलपः संग्रामो युद्धमेव लीलासरः क्रीडातडागस्तस्मात्स्फूर्जत् प्रवर्धमानं यश एव हंसस्तस्य विलासपात्रं क्रीडास्थानमुत्कृष्टा प्रभा कान्तिर्यस्य तदुत्प्रभं निर्गतस्त्रशद्भयोऽङगुलिभ्य इति निस्त्रिशः खङ्गं एव नीलोत्पलं नीलकमलं वीराणां लक्ष्मीः श्रीस्तस्या उक्तंसहेतोरिव कर्णपूररचनार्थभिव चकर्ष कृष्टवान् । ‘उत्तंसावतंसौ द्वौ कर्णपूरे च शेखरे' इत्यमरः । संग्रामे लीलासरोभेदः । यशसि हंसाभेदः, शुक्लत्व साम्यात् । एतावुभावभेदौ निस्त्रिशाभेदापन्न-नीलोत्पले हंसविलासपात्रत्बारोपे कारणत्वेन परिगृहीताविति परम्परित-रूपकम् । खङ्गकर्षणे लक्ष्म्या उत्तंसकरणस्य हेतुत्वेनोत्प्रेक्षणाद्धेतूत्प्रेक्षा ।