शयो भवति । यथा - साधारणाद् ऊर्ध्वत्वात् स्थाणुर्वा पुरुषो
वेति, असाधारणाच गन्धवत्त्वात् पृथिवी नित्यानित्या वेति,
वादिविप्रतिपत्तेश्च शब्दो नित्योऽनित्यो वेति । तत्र विप्रतिपत्ति-
हेतुकः संशयः प्रतिसाधन
प्रयोगे प्राप्त इत्यनैकान्ति केष्वेव प्रकरणसमोऽन्तर्भावयितव्यः । तस्य चास्य सप्रतिसाधनस्यैकेनैव
हेतुना प्रतिकूलसाधने विरुद्धाव्यभिचारी नामावान्तरजातिः ।
यथा – क्षित्यादिकं सकर्तृकं कार्यत्वाद् घटवदित्यत्र 'क्षित्यादिकमीश्वरकर्तृकं न भवति कार्यत्वाद् घटवदिति । अत्र
हि कार्यत्वं घटादिषु सकर्तृकत्वेनेवेश्वरकर्तृकत्वाभावेना[१]प्यव्यभिचरितम् | ईश्वरकर्तृकत्वाभावश्च सकर्तृकत्वमुखेनेश्वरं साधयतां
तेषां विरुद्ध एवेति विरुद्धाव्यभिचारित्वं कार्यत्वस्य ।
|
एवं परोदितैरेव पक्षहेतुनिदर्शनैः । |
तत् सिद्धं बाधितविशेषणेऽनैकान्तिके वान्तर्भूतं सप्रतिसाधनत्वं नाम दूषणम् । भासर्वज्ञस्तु स्वपक्षपरपक्षसिद्धावपि त्रिरूपो हेतुः प्रकरणसम इत्युक्ता तत्र दुर्लभलब्धमेकमु-
- ↑ 'नाव्य' क. पाठः
