पृष्ठम्:मनुस्मृतिः (मन्वर्थमुक्तावलीसंवलिता).pdf/२१२

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
एतत् पृष्ठम् अपरिष्कृतम् अस्ति


१७८ मनुस्मृतिः । [ अध्यायः ५ अथ पञ्चमोऽध्यायः॥ श्रुत्वैतानृषयो धर्मान्नातकस्य यथोदितान् । इदमूचुर्महात्मानमनलप्रभवं भृगुम् ॥१॥ श्रुत्वैतानिति ॥ ऋषयः स्नातकस्यैतान्यथोदितधर्माच्छ्रुत्वा महात्मानं परमार्थ- परं भृगुमिदं वचनमब्रुवन् । यद्यपि प्रथमाध्याये दशप्रजापतिमध्ये 'भृगुं नार- दमेव च' इति भृगुसृष्टिरपि मनुत एवोक्ता तथापि कल्पभेदेनाग्निप्रभवत्वन- च्यते । तथाच श्रुतिः-'तस्य यद्रेतसः प्रथमं देदीप्यते तदसावादित्योऽभवद्य- द्वितीयमासीमृगुः' इति । अतएव भ्रष्टादेतस उत्पन्नत्वामृगुः ॥ १ ॥ एवं यथोक्तं विप्राणां खधर्ममनुतिष्ठताम् । कथं मृत्युः प्रभवति वेदशास्त्रविदां प्रभो ॥२॥ एवमिति ॥ एवं यथोक्तं स्वधर्म कुर्वतां ब्राह्मणानां श्रुतिशास्त्रज्ञानां वेदोदि- तायुषः पूर्वं कथं मृत्युः . प्रभवति । आयुरल्पत्वहेतोरधर्माचरणस्याभावात् । सकलसंशयोच्छेदनसमर्थत्वात्प्रभो इति संबोधनम् ॥ २ ॥ स तानुवाच धर्मात्मा महर्षीन्मानवो भृगुः । श्रूयतां येन दोषेण मृत्युर्विप्राजिघांसति ॥३॥ स तानिति ॥ स मनोः पुत्रो भृगुर्धर्मस्वभावो येन दोषणाल्पकाले विप्रान्ह- न्तुमिच्छति मृत्युः स दोषः श्रूयतामित्येवं तान्महीञ्जगाद ॥ ३ ॥ अनभ्यासेन वेदानामाचारस्य च वर्जनात् । आलस्यादन्नदोषाच मृत्युर्विप्राञ्जिघांसति ॥ ४॥ अनभ्यासेनेति ॥ वेदानामनभ्यासात् स्वीयाचारपरित्यागात् , सामर्थ्य सत्यव- श्यकर्तव्यकरणानुत्साहलक्षणादालस्थात् , अदनीयदोषाच्च मृत्युर्विप्रान्हन्तुमि- च्छति । एतेषामधर्मोत्पादनद्वारेणायुःक्षयहेतुत्वात् ॥ ४ ॥ वेदानभ्यासादेरुक्तत्वादनुक्तमन्नदोषमाह- लशुनं गृञ्जनं चैव पलाण्डु कवकानि च । अभक्ष्याणि द्विजातीनाममध्यप्रभवाणि च ॥५॥ लशुनमिति ॥ लशुनगृञ्जनपलाण्ड्डाख्यानि त्रीणि स्थूलकन्दशाकानि, कवर्क छत्राकं, अमेध्यप्रभवाणि विष्ठादिजातानि तन्दुलीयादीनि । द्विजातीनामिति याज्ञवल्क्यवचनादेतानि द्विजातीनामभक्ष्याणि । द्विजातिग्रहणं शूद्रपर्युदा- सार्थम् ॥ ५॥ लोहितान्वृक्षनिर्यासान्वृश्चनप्रभवांस्तथा । शेलं गव्यं च पेयूषं प्रयत्नेन विवर्जयेत् ॥६॥