पृष्ठम्:मनुस्मृतिः (मन्वर्थमुक्तावलीसंवलिता).pdf/२१०

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
एतत् पृष्ठम् अपरिष्कृतम् अस्ति


१७६ मनुस्मृतिः [ अध्यायः ४ नानन्तीति ॥ तेनोपकल्पितं श्राद्धेपु कन्यं पञ्चदश वर्षाणि पितरो न भुञ्जते । नच यज्ञेषु तेन दत्तं पुरोडाशादि हव्यमग्निर्वहति देवान्प्रापयति, यस्ता भिक्षा न स्वीकरोति ॥ २४९ ॥ शय्यां गृहान्कुशान्गन्धानपः पुष्पं मणीन्दधि । धाना मत्स्यान्पयो मांसं शाकं चैव न निर्नुदेत् ॥२५०॥ शय्यामिति ॥ गन्धान्गन्धवन्ति कर्पूरादीनि, धानाः भ्रष्टयवतण्डुलान्, पयः क्षीरं, पूर्वमाहरणोपायनिबन्धेन गवादीनामप्रत्याख्यानमुक्तं, शय्यादीनि त्वया- चिताहृतान्यपि दाना स्वगृहस्थितान्ययाचितोपकल्पितानि न प्रत्याचक्षीत ॥२५०॥ गुरून्भृत्यांचोजिहीर्षनर्चिष्यन्देवतातिथीन् । सर्वतः प्रतिगृह्णीयान्न तु तृप्येत्स्वयं ततः ॥ २५१ ॥ गुरूनिति ॥ मातापित्रादीन्गुरून्भृत्यांश्च भार्यादीन् क्षुधावसन्नानुद्धर्तुमिच्छ- न्पतितादिवर्ग सर्वतः शूद्रादेरसाधुभ्यश्च प्रतिगृह्णीयात् नतु तेन धनेन स्वयं वर्तेत ॥ २५१ ॥ गुरुषु त्वभ्यतीतेषु विना वा तैगृहे वसन् । आत्मनो वृत्तिमन्विच्छन्गृह्णीयात्साधुतःसदा ॥२५२॥ गुरुप्विति ॥ मातापित्रादिषु मृतेषु तैर्वा जीवद्भिरपि स्वयोगावस्थितैर्विना गृहान्तरे वसन्नात्मनो बृत्तिमन्विच्छन्सर्वदा साधुभ्यो गृह्णीयादेव ॥ २५२ ॥ आधिकः कुलमित्रं च गोपालो दासनापितो। एते शूद्रेषु भोज्यान्ना यश्चात्मानं निवेदयेत् ॥ २५३॥ आधिक इति ॥ आधिकः कार्षिकः। संबन्धिशब्दाश्चैते । यो यस्य कृषि करोति स तस्य भोज्यान्नः । एवं स्वकुलस्य मित्रं, यो यस्य गोपालो, यो यस्य दासः, यो यस्य नापितः कर्म करोति, यो यस्मिन्नात्मानं निवेदयति दुर्गतिरहं त्वदीयसेवां कुर्वन्निति च त्वत्समीपे वसामीति यः शूद्रस्तस्य भोज्यान्नः ॥ २५३ ॥ यथात्मनिवेदनं शूद्रेण कर्तव्यं तदाह- यादृशोऽस्य भवेदात्मा यादृशं च चिकीर्षितम् । यथा चोपचरेदेनं तथात्मानं निवेदयेत् ॥ २५४ ।। यादृश इति ॥ अस्य शूद्रस्य कुलशीलादिभिर्यादृश आत्मा स्वरूपं, यच्चास्य कर्म कर्तुरीप्सितं, यथा चानेन सेवा कर्तव्या तेन प्रकारेणात्मानं कथयेत् ॥ २५४ योऽन्यथा सन्तमात्मानमन्यथा सत्सु भाषते । स पापकृत्तमो लोके स्तेन आत्मापहारकः ॥२५५ ॥ योऽन्यथेति ॥ य इति सामान्यनिर्देशात्प्रकृतशूद्रानन्योऽपि यः कश्चित्कुलादिभिर- न्यथाभूतमात्मानमन्यथा साधुषु कथयति स लोकेऽतिशयेन पापंकारी चौरः यस्मा-