पृष्ठम्:मनुस्मृतिः (मन्वर्थमुक्तावलीसंवलिता).pdf/१८५

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
एतत् पृष्ठम् अपरिष्कृतम् अस्ति


अध्यायः ४] मन्वर्थमुक्तावलीसंवलिता। १५१ विद्युत्स्तनितवर्षेषु महोल्कानां च संप्लवे । आकालिकमनध्यायमेतेषु मनुरब्रवीत् ॥ १०३ ॥ विद्युदिति ॥ विद्युद्गर्जितवर्षेषु द्वन्द्वनिर्देशाधुगपदुपस्थितेषु महतीनां चोल्कानां संप्लव इतस्ततः पाते सति । आकालिकमिति तु निमित्तकालादारभ्यापरेधुर्यावत्स एव कालस्तावत्पर्यन्तमनध्यायमेतेषु मनुरवोचत् ॥ १०३ ॥ एतांस्त्वभ्युदितान्विद्याद्यदा प्रादुष्कृतानिषु । तदा विद्यादनध्यायमनृतौ चाभ्रदर्शने ॥ १०४ ॥ एतानिति ॥ एतान्विधुदादीन्यदा होमार्थ प्रकटीकृताग्निकालेषु संध्याक्षणेषु युगपदुत्पन्नाजानीयात्तदानध्यायं वर्षासु कुर्यान्न सर्वदा । तथानृतौ प्रादुष्कृताग्नि- कालेषु मेघदर्शनमात्रे सत्यनध्यायो न वर्षासु ॥ १०४ ॥ निर्याते भूमिचलने ज्योतिषां चोपसर्जने । एतानाकालिकान्विद्यादनध्यायानृतावपि ॥ १०५॥ निर्घात इति ॥ अन्तरिक्षभवोत्पातध्वनौ भूकम्पे सूर्यचन्द्रतारागणानां चोपसमें सत्यनध्यायानिमानाकालिकाञ्जानीयात् । आकालिकशब्दार्थो व्याकृत एव । ऋता- बपि वर्षासु किल भूकम्पादयो न दोषावहा इत्यभिप्रायेणर्तावपीत्युक्तं, अपि- शब्दादन्यत्रापि ॥ १०५ ॥ प्रादुष्कृतेष्वग्निषु तु विद्युत्स्तनितनिःखने । सज्योतिः स्यादनध्यायः शेषे रात्रौ यथा दिवा ॥१०६॥ प्रादुष्कृतेष्विति ॥ होमार्थ प्रकाशितेष्वग्निषु संध्यायां यदा विद्युद्दार्जितशब्दावेव भवतो नतु वर्षे तदा सज्योतिरनध्यायः स्यात् नाकालिकः । तत्र यदि प्रातःसं- ध्यायां विद्युद्गर्जितशब्दौ तदा यावत्सूर्यज्योतिस्ताबदनध्यायो दिनमात्रमेव यदि सायंसंध्यायां तौ स्यातां तदा यावन्नक्षत्रज्योतिस्तावदनध्यायो रात्रिमात्रमिति रात्री म्तनितविद्युद्वर्षेप्विति त्रयाणां पूर्वोक्तानां शेषे वर्षाख्ये त्रितये जाते यथा दिवा- नध्यायस्तथा रात्रावपि । अहोरात्र एवेत्यर्थः ॥ १०६ ॥ नित्यानध्याय एव स्याद्रामेषु नगरेषु च । धर्मनैपुण्यकामानां पूतिगन्धे च सर्वदा ॥ १०७ ॥ नित्यानध्याय इति ॥ नैपुण्यविषयो धर्मातिशयार्थिनो ग्रामनगरयोः सर्वदान- ध्यायः स्यात् । कुत्सितगन्धे च सर्वस्मिन्नपि गम्यमाने धर्मनैपुण्यकामं प्रत्ययं विद्या- नध्यायोपदेशो विद्यानैपुण्यकामस्य कदाचिदध्ययनमनुजानाति । ये शिष्याः केचि- गृहीतवेदाध्ययनजन्मादृष्टेच्छवस्ते धर्मनैपुण्यकामाः । केचित्प्रथमाध्येतारो विद्या- तिशयमात्रार्थिनस्ते विद्यानैपुण्यकामाः ॥ १०७ ॥ अन्तर्गतशवे ग्रामे वृषलस्य च संनिधौ । अनध्यायो रुद्यमाने समवाये जनस्य च ॥ १०८॥