पृष्ठम्:मनुस्मृतिः (मन्वर्थमुक्तावलीसंवलिता).pdf/१६२

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
एतत् पृष्ठम् अपरिष्कृतम् अस्ति


१२८ मनुस्मृतिः । [अध्यायः३ संवत्सरमिति ॥ वर्षे पुनर्गोभवक्षीरेण तत्साधितोदनेन च तुप्यन्ति । तत्रैव पायसशब्दप्रसिद्धः । वाीणसस्य मांसेन द्वादशवर्षपर्यन्तं पितृतृप्तिर्भवति । वाधी- णसश्च निगमे व्याख्यातः-'त्रिपिबं विन्द्रियक्षीणं श्वेतं वृद्धमजापतिम् । वाधी- णसं तु तं प्राहुर्याज्ञिकाः पितृकर्मणि' । नद्यादौ पयः पिबतो यस्य नीणि जलं स्पृशन्ति कौँ जिह्वा च त्रिभिः पिबतीति त्रिपिवः ॥ २७१ ॥ कालशाकं महाशल्काः खड्गलोहामिषं मधु । आनन्त्यायैव कल्पन्ते मुन्यन्नानि च सर्वशः ॥ २७२ ॥ कालेति ॥ कालशाकाख्यं शाकम् । महाशल्काः सशल्का इति मेधातिथिः । मत्स्यविशेषा इति युज्यन्ते । 'महाशल्कलिनो मत्स्याः' इति वचनात् । खड्गो गण्डकः। लोहो लोहितवर्णश्छागएव 'छागेन सर्वलोहेनानन्त्यम्' इति पैठीनसिवच- नात्तयोरामिषम्, मधु माक्षिकम् , मुन्यन्नानि नीवारादीन्यारण्यानि सर्वाणि, एता- न्यनन्ततृप्तये संपद्यन्ते ॥ २७२ ॥ यत्किचिन्मधुना मिश्रं प्रदद्यात्तु त्रयोदशीम् । तदप्यक्षयमेव स्याद्वर्षासु च मघासु च ॥ २७३ ॥ यदिति ॥ ऋतुनक्षत्रतिथीनामयं समुच्चयः । यत्किंचिदित्यप्रसिद्धं मधुसंयुक्तं वर्षाकाले मघात्रयोदश्यां दीयते तदप्यक्षयमेव भवति । त्रयोदश्या अधिकरण- त्वेऽपीप्सितत्वविवक्षया प्राप्येत्यध्याहाराद्वा द्वितीया ॥ २७३ ॥ अपि नः स कुले जायाद्यो नो दद्यात्रयोदशीम् । पायसं मधुसर्पिा प्राक्छाये कुञ्जरस्य च ।। २७४ ॥ अपीति ॥ वर्षासु मघायुक्तत्रयोदशी पूर्वोक्ता विवक्षिता । तत्रापि 'प्रौष्टपद्या- मतीतायां मधायुक्तां त्रयोदशीम् । प्राप्य श्राद्धं हि कर्तव्यं मधुना पायसेन च' इति शङ्खवचनाद्भाद्रकृष्णत्रयोदशी पूर्वत्रेह च गृह्यते । पितरः किलैवमाशासते अपि नाम तथाविधः कश्चिदस्माकं कुले भूयात् योऽस्मभ्यं प्रकृतायां त्रयो- दश्यां तथा तिथ्यन्तरेऽपि हस्तिनः पूर्वी दिशं गतायां छायायां मधुवृतसंयु- क्तं पायसं दद्यात् । नतु त्रयोदशीहस्तिच्छाययोः समुच्चयः । यथाह विष्णुः- 'अपि जायेत सोऽस्माकं कुले कश्चिन्नरोत्तमः । प्रावृट्काले सिते पक्षे त्रयोदश्यां समाहितः ॥ मधुप्लुतेन यः श्राद्धं पायसेन समाचरेत् ॥ कार्तिकं सकलं वापि प्रा- क्छाये कुञ्जरस्य च ॥ २७४ ॥ यद्यद्ददाति विधिवत्सम्यक् श्रद्धासमन्वितः। तत्तत्पितॄणां भवति परत्रानन्तमक्षयम् ।। २७५ ।। यदिति ॥ यद्यदिति वीप्सायाम् । सर्वमन्नमप्रतिषिद्धं यथाशास्त्रं सम्यग्रू- पश्रद्धायुक्तः पितृभ्यो ददाति तदनन्तकं सर्वकालमक्षयमनपचितं परलोके पितृ- तृप्तये भवति । अतस्तत्फलार्थिना श्रद्धया देयमिति विधीयते ॥ २७५ ॥