पृष्ठम्:प्रतिज्ञायौगन्धरायणम् (सव्याख्यम्).pdf/६६

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
एतत् पृष्ठम् अपरिष्कृतम् अस्ति
५४
प्रतिज्ञायौगन्धरायणे सव्याख्याने

देवी–(क) किं दाणि विथरेण । जहिं दइअ ण सन्तप्पामो ,

तर्हि दीअदु ।

राजा—अहो महान् खलु ठीलाभिहितो दुःखविस्तर इदनीं पश्चा

दुपालम्भनं श्रोतुम् । तस्माद् देवी तावन्निश्चयं गच्छतु । श्रूयताम् , अस्मरसम्बद्धो मागधः काशिराजो वाङ्गः सौराष्ट्र मैथिलः रसेनः । एते नानाथं”भयन्ते गुणैर्भ कस्ते वैतेषां पात्रतां याति राजा ।। ८ ।।

(प्रविश्य)

काञ्चुकीयः-वत्सराजः ।


(क) किमिदानीं विस्तरेण । यत्र दवा न सन्तप्यामहे, तत्र दीयताम् ।


 वरनिश्चयभारं भर्तीर्यमाणं स्वीकर्तुमनिच्छन्ती तस्मिन्नेवातिसृजति

किभित्यादि । दीयताम् अर्थाद् भवता। दानीयपात्रनिर्धारणभारस्त्वय्येवार्पित इति भावः ।।

 अहो इति । अहशब्दैः श्लाघयाम् । स च संक्षिप्ताख्यानकौशलविषया । महन् खंदु गुर्रः खळु । 'दुःखविस्तरः वरनिर्धारणविषयः श्रमभार: । इदानीं लीलाभिहितः मदेकवहनीयतया सुखेनोक्तः । अर्थाद् भवस्या । अस्येदृशे वचने सुखं , वहने तु श्रम इति भावः । ईदृणेन वचनेनाभनः कालान्तरे संभाव्यमनिष्टं फलमाह--पश्चाद् उपालम्भनं श्रोतुं , सम्प्रति मन्निर्धारितो जामातास्मद्दुहितरि दैवाद् यदि जातु बामवृत्तिर्भवेत् , तथाविधे भाविनि कर्हिमश्चित् काळे त्वदप्युक्तं मन्निन्दावचनं मयाकर्णयितुम् । लीलाभिहित इत्यनेन सम्बन्धः । तस्मात् उक्तः दुःखविस्तराङ्गकारस्य मदनिष्टहेतुत्वात् । देवी तंवत् देव्येव , न त्वहम्। निश्चयं गच्छतु ।

 कन्यार्थिनां राज्ञां जनपदसंबन्धश्चिद्धोनि नामानि निर्दिशन् पृच्छति अस्मादित्यादि । मगधकाशिवङ्गसौराष्ट्रभयलासेनशब्दा जनपदाविशेषवचनाः | मिथलेति विदेहोपलक्षणम् । नानयै: बहुविधप्रयोजनैः । गुणैः कुलशीलवयो रूपविद्यादिभिः । एतेषां मागधादीनां राज्ञां मध्ये । ते वपक्षे । पात्रतां कन्यादान पात्रत्वम् ।। ८ ॥

 वत्सराज इति । वत्सराजगृहणलक्षणं प्रियवृत्तान्तं निवेदयितुं प्रविष्टस्य काङ्कीयस्य निवेदनसंभ्रमवशात् झटिति मुखनिर्गतमिदं पदम् । तच्च ‘को वा. _