पृष्ठम्:प्रतिज्ञायौगन्धरायणम् (सव्याख्यम्).pdf/२२

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
एतत् पृष्ठम् अपरिष्कृतम् अस्ति
१०
प्रतिज्ञायौगन्धरायणे सव्याख्याने
व्याज ततः समभनन्दात युद्धकालं
सर्वे हि सैन्यमनुरागमृते कळघम् ॥ ४ ॥

(प्रविश्य)

विजया –(क) ळेहो खु अअं । पडेसरा सव्ववद्वजणहस्थाशे तु-
वारीअंदाित्त भट्टिमादा आह ।

(क) लेखः खल्वयं। पतिसरा सर्ववधूजनहस्तात् स्वर्यत इति भर्तुमाता
आह ।

व्यक्तमिति । तस्य प्रद्योतस्य । बठे सैन्यं । बहु च भवति , एककार्यम्
एकं स्वामिकायानतिरिक्तं कार्यं यस्य तद् एककार्यं स्वामिकयैकतानभित्यर्थः । न
च न भवति च । संख्यातवीरपुरुषं च संख्याताः परिमिताः न तु भूयिष्ठाः वर-
पुरुषाः शूराः यस्मस्तत् तथाभूतं च भवति । अनुरक्तं स्वामिनि स्निग्ध । न च
न भवति च। व्यक्तम् अयमर्थोऽनुमीयत इत्यर्थः । अनुमापकमाह--ततः बलस्य
बहुत्वेऽप्येककर्यत्ववीरपुरुषभूयिष्ठवस्वाम्यनुरक्तवरूपगुणयोगाभावादित्यर्थः । युद्ध
काले युद्धस्य काळे स्ववैरिणा वरसराजेन सह युद्धस्यावसरे प्राते इत्यर्थः। व्याजे
नीलइरत्युपन्यासलक्षणं छझप्रयोगं न तु युद्धे । समाभिनन्दति आद्रियते, अर्थात्
प्रद्योतः। बलस्य यथोक्तगुणवधे तद्यपाश्रयेण युद्धमेव शत्रुजयाय साधकतयोपा
देयं, न तु ब्याज इति युद्धमुपेक्ष्य व्याजं प्रयुञ्जानः बलस्य गुणहीनतामनुमापय
तीति भावः । गुणेष्वपि मध्येऽनुरागमैयैव प्राधान्यमित्यभिप्रायेणाह--"सर्वे सर्वप्र
कारम् । एककार्ये वा वीरपुरुषभूयिष्ठे वा अन्यादृशं वा सकलविधमपि । प्रकार
कार्यवृत्तिर्हि सर्वशब्दः। सैन्यं सेना स्वार्थे व्यत्। अनुरागम् अञ्जते स्वामिविषय-
स्नेहाभावे कलत्रं हि कलत्रमिव शत्रुजयासधकमेवेत्यर्थः । अनया च स्नेह-
स्य निष्कृष्यप्रशंसया, स एष नियोज्येषु मृग्यो महागुणः स्वामिस्नेहाख्यस्त्वयि दि
ह्या लब्धप्रतिष्ठ इति प्रस्तुतकार्यसिद्धेि त्वय्यहं दृढमायसे इति सलकं प्रति द्यो
त्यते ।। ४ ।।
ळेहो इति । लेखः खलु, अयम्, आनीत इति शेषः । प्रतिसरा, सवै
वधूजनहस्तात् सर्वेषां राजभवनसन्निहितानां वधूजनानां पुरीजनानां हस्तात् ।
त्वर्यते त्वरितं स्पर्धेयित्वा गृह्यते । त्वरतिस्त्वराविशिष्टे करणे वर्तते, तच्च करणमिह
स्पयित्वाग्रहणात्मकविशेषरूपमौचित्याद् विज्ञायते । अयमर्थः --प्रतिसरायाः स .