पृष्ठम्:प्रतिज्ञायौगन्धरायणम् (सव्याख्यम्).pdf/१७

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
एतत् पृष्ठम् अपरिष्कृतम् अस्ति
प्रथमोऽङ्कः ।
पुरुषं प्रैषयत्येष यथा यौगन्धरायणः ॥ २ ॥

(निष्क्रान्तौ ।)

स्थापना।

(ततः प्रविशति यौगन्धरायणः सालकेन सह ।)
यौगन्धरायणः-साटक ! सज्जस्त्वम् ।
सालक8–(क) अय्य ! अहई।

(क) आर्य ! अथकम् ।

येन नेपथ्ये ध्याहृतं, ते पात्रविशेषं रङ्गप्रवेशाभिमुखमारमोपमानीकरणभङ्गयेप
क्षिपति-पुरुषामिति । एषः सन्निहितः । यौगन्धरायणः, पुरुषं, ‘व्यक्तमात्महिते थ-
ममितीहापि सम्बध्यते । यया प्रेषयति, तथाहं पुष्पं प्रेषयिष्यामीति पूर्वार्धेन स .
म्बन्धः । प्रयोगातिशयरुपमामुखङ्गमनेनोक्तम्। यदाह धनिकः --‘एषोऽयमि
युपक्षेपात् सूत्रधारप्रयोगतः । पात्रप्रवेशो यत्रैष प्रयोगातिशयो मतः ॥” इति ॥२॥
पात्रावशेषप्रवेशचमेन कृतकार्यस्य सुत्रधारस्य नटीसहितस्य निष्क्रमणमा
ह-निष्क्रान्ताविति । स्थापनेति । यथोक्तकथावस्वंशस्य स्थापनात् प्रस्तावनात्
स्थापना । सा चामुखमेव । आमुखमियव क्कचित् पाठः ।
स्थापनायां कविकाव्यनामानुकीर्तनं तदुकीर्तनसमुदाचारप्रवृत्तिकालादस्य
रूपकस्य प्राचीनवं गमयति । अस्य रूपकस्य नामधेयं प्रतिशायौगन्धरायणमिति प्रति
ज्ञानाटिकेति च ।वगते ‘प्रतिज्ञायौगन्धरायणं समप्तम्’, ‘प्रतिशानाटिकावडिता’ इति
चादर्शग्रन्थान्तेषु लेखनात् । तत्रायं प्रतिज्ञनिर्वाही यौगन्धरायणोऽनेति व्युत्पस्या
सिद्धं; द्वितीयं तु प्रतिशाप्रधाना नाटिकेति व्युपस्या । अस्य प्रणेता पुनः श्रीभास
इति स्वप्नवासवदत्तोपोद्धते न्यरूपयाम । रसादिकं तु प्रस्थान्ते निरूपयिष्यामः ॥
अथ सालकारव्यपुरुषसहितस्य यौगन्धरायणस्य प्रवेशः --तत इत्यादि ।
प्रेष्यं प्रति प्रेषणोन्मुखसदृशमाह-साळकेत्यादि । सजत्वविषयभूतं कार्यं
मिह शब्दतो नोपाते, व तशत्रोः पूर्वतरसंवादवश्चद् बुदिस्थमेव तदिति कृत्वा ।
कार्यं तु महाध्वलङ्घनप्राप्ये वेणुवने स्थिताय वत्सराजाय लेखसमर्पणम्। तच्च व्य-
क्ीभविष्यति ॥
अय्येति । अथाकिमित्यङ्गीकारे । अहं सज्जोऽस्मीत्यर्थः ।