पृष्ठम्:प्रतिज्ञायौगन्धरायणम् (सव्याख्यम्).pdf/१५

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
एतत् पृष्ठम् अपरिष्कृतम् अस्ति
प्रथमोऽङ्कः ।
(परिक्रम्य नेपथ्याभिमुखमवलोक्य) आयें ! इतस्तावत् ।

(प्रविश्य)

नटी–(क) अय्य ! इअदाि ।
सूत्रधारः-आयें ! गीयतां तावत् किञ्चिद् वस्तु । ततस्तव गीत-
प्रसादिते रजें वयमपि प्रकरणमारभामहे । अर्थे ! किमिदं चिन्त्यते ।
ननु गीयते ।

(क) आर्य ! इयमस्मि ।

प्रभुमन्त्रोत्साहशक्तयुक इत्यर्थः ; अथव! क्रियाशक्तियुक्त इत्यर्थः । तस्यैव हि
स्वतन्त्रनीतिनैपुणप्रयुक्ताः क्रियाः स्वस्वामिबन्धमोचनफला। इह रूपके प्रधान्येना
भिधीयन्ते, न पुनर्वसराजस्य क्रिया काचित् । एवञ्च यदत्र क्रियागन्धविरहिणो
वत्सराजस्य सकृदपि प्रदेशो महाकविना न निबद्धः, तदस्यन्तमुचितं वेदित6यम् ।
नायकस्वं च वत्सराजस्य यौगन्धरायणारब्धसमग्रक्रियाफलभाक्त्वादबाधितं द्रष्ट :
ह्यम् ।। १ ।।
आशीःप्रयोगानन्तरममुखस्यारम्भः । तच्च ‘सूत्रधरो नट जूते मारिषं
बी विदूषीकम् । स्वकार्यं प्रस्तुताक्षेधि, चित्रोक्लया यत् तदा मुखम्’ इत्युक्तलक्षणम् ।
परिक्रयेत्यादि । नेपथ्ये नाम यत्र स्थित्वा कुशळेवास्तस्मात्रभूमिकाः परिहन्ति,
तत् स्यठं यवनिकाप्रतिच्छन्नान्तरं रङ्गपश्लिष्टमुच्यते । नेपथ्याभिमुखमवलोकनं त"
दन्तःस्थितां नटमाहृतम् ।
आर्ये इति । अर्थे इति नटीं प्रति समुदाचरः । इतस्तावतं इदं तावत् ।
अगम्यतांमितिं समयंगम्यम् । तवपदं वाक्यभूषणम् । ।
अय्येत्यादि । अस्मि अहम् । तिङ्प्रतिरूपकमव्ययम् । इयं सन्निहिता ।
इदमः सन्निकृष्टवाचित्वात् । अथवा इयम् अस्मि अहं सन्निहिता भवाभीत्यर्थः ।
भाएँ इत्यादि। किञ्चिद् यत् किमपि तवाभिरुचितम् । ततः गानानन्तरम् ।
गीतप्रसादिते गीतेन परितोषिते । वयम् अहम् मद्ग्र्याश्व । प्रकरणं कथासंन्दर्भवि
शेषम् । आरभामहे प्रयोक्तुमुपक्रेस्यामहे । वर्तमानसामीप्ये लट् । श्रुत्वापि स्ववच-
नं तूष्णीं स्थित नट चिन्ताकुलामिवालक्ष्याह - आर्ये किमित्यादि । मनु गीयते,
ननुशब्दः प्रभे । किं त्वया गयिते उत न गीयत इति प्रश्नार्थः ।