पृष्ठम्:प्रतिज्ञायौगन्धरायणम् (सव्याख्यम्).pdf/१३४

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
एतत् पृष्ठम् अपरिष्कृतम् अस्ति
१२२
प्रतिज्ञायौगन्धरायणे सव्याख्याने

 भरतरोहकः-यद्येवं, नलागिरिग्रहणार्थं विमुक्तश्चेद्, न पुनर्बद्धस्ते स्वामी ।

 यौगन्धरायणः--नेति पश्ययुपक्रोशभयात् ।

 भरतरोहकः—अपरोक्षराज्यव्यवहारो भवानिति | ब्रवीति । समराव- जितेषु शत्रुषु किमाह शास्त्रम् ।

 यौगन्धरायणः~वधः ।


शिक्षितानां हस्तिविद्यानिष्णातानां । वचनेषु तिष्ठति वचनान्यनुवर्तते । वत्सराज श्र शिक्षितेऽतम इति सुप्रसिद्धमिति भावः । तततस्मात् कारणात् । स्वशरीरर क्षणे स्वशरश्स्यि रक्षणे अर्थात् समुद्रान्तचिततया सर्वविध्वंसनप्रवृत्तस्य नागिरेः सकाशात् पालने मुख्थे निमेते । विमुक्तः बन्धान्मोचितः । अर्थान्महासेनेन वरस . राजः । मेच नस्यानुषङ्गिकं फलद्वयमाह-सुहृद यशः जीवितं च प्रदतुम् । अविमुक्ते हि वत्सराजे नलगिरिदमनासिद्धौ महासेनसुहृदां नळागिरिदमनासमथ्य पवाद प्रसरणात् कीर्तहानिः, कीर्तिहानिमिया नलागिरिमभिगच्छतां जीवितहानि श्च स्यात्, तदुभयं भा भूदित्येवमर्थमित्याशयः ॥ १९ ।।

 यद्येवमिति । यद्यवमेस्यस्यैव प्रपञ्चनं---नलागिरिप्रहणार्थं विमुक्तश्चेदि ति । ते स्वामी, पुनः पश्चात् नळगिरिग्रहणेतरकाळे । न बद्धः विमोचनप्रयो जने निधत्ते बन्धनीयो बन्धं न नीत: । एवञ्च पुनरबन्धनात् त्वरस्वामिनः सका. रायैव विमोचनमिति भावः । काचिद् यदिशब्दो न पठ्यते । तदायमर्थः--एव मिति पृथग्वाक्यं, मन्यस इति शेषः । एवं मननमयुक्तमिस्याशयेनाह--नल- गिरीप्यादि । शेषं प्राग्वत् ।

 नेतीति । नेति न बन्धनीयं इति। पश्याति मन्यते अर्थात् महासेनः । कुतः पश्यतीत्यत्राह--उपक्रोशभयात् ससुहृज्जनस्यात्मनो रक्षितारं इतनेऽयं पुनर्ब «तीति लोक आत्मानं निन्ददिति भयादित्यर्थः ।। पुनरबग्घनेऽपि वत्सराजपूजाममन्यमानममृष्यन्नाह-अपरोक्षेति । अ परोक्षराज्यव्यवहारः साक्षात्कृत राज्यतन्त्रः । भवान् । इति ब्रवीति एवमर्थहीनं कथयति । राज्यव्यवहारानभिज्ञ इवेत्यार्थर । वत्सराजसत्कारवादमझकरयितुं वा चोयुक्त्यन्तरमुपन्यसिष्यन् पृच्छति --स्मरेत्यादि ।

 वध इति , युवावजितेषु विषये वधोऽर्थशजे विदित इवप्रर्थः।।