पृष्ठम्:प्रतिज्ञायौगन्धरायणम् (सव्याख्यम्).pdf/१३२

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
एतत् पृष्ठम् अपरिष्कृतम् अस्ति
१२०
प्रतिज्ञायौगन्धरायणे सव्याख्याने

 भरतरोहकः---अहो छलेनागतगजारम्भस्यारमसम्भावना ।

 यौगन्धरायणः—किं छलेनेति । तत् पुनरिदनीं युक्तम् ।

या सा मलिकसाठवृक्षरचिता नागाश्रिता वञ्चना ।
बद्धः सेवितवान् हि नो नरपतिर्बाहूपधानां क्षितिम् ।
राज्ञो वारणनिग्रहे परिचय(द् वीणाश्रिता वञ्चना
पूर्वं प्रस्तुतमेव यामि भवता नैवापराधो मम ।। १७ ।।

श्रितम् । गुरोः अवजितं, पितुरवजेतारं धृष्टद्युम्नम् । अवाजिच्छब्दः क्किबन्तः । द्रः णिमिव दोणसूनुमश्वत्थामानमिव ॥ १६ ॥

 अहो इति । छलेन, आगतगजारम्भस्य आगतः प्राप्तः गजारम्भः गजद्व- रक आरम्भः भद्रवस्याप्यहस्तिनीद्वारकों वत्सराजहरणोद्यमः येन तस्य । आत्मस स्भावना आरमविषयः शौर्यबहुमानः । अहो कष्टं । नहिच्छळप्रयोक्तुः शौर्यगर्व उचित इत्यभिप्राय: !

 किमिति । छलेनेति किं, गृध इति येषः। भरतरोहकं तदीयच्छळनिर्देशन पर्यनुयुजे-–तत् पुनः तत्तु अर्थाद् वक्ष्यमाणरूपं त्वदीयं छलं । युक्तम् उचितं किम् । इह काकुः ।

 तस्पदार्थं विशदयन्नाह--येति । या यत् छर्छ। स्त्रीत्वं विधेयानुरोधात् । म लिकसलवक्षराचिता मछिकावति सालवक्षे राचिता प्रणीता । नागाश्रिता नीलह- स्तिसंबद्धा । सा वञ्चना प्रसिद्ध मरस्वामिवचनैव । तत् छलं किं युक्तमिति पूर्वा येन संबन्धः । अपराधान्तरमाह--बद्ध: त्वद्दर्नया बन्धं प्राप्त इत्यर्थः । नः नरपतिः वत्सराजः । बाहूपधानां बाहुरेव उपधानम् उपबई यस्यां शय्याभूतायां तां । क्षितिं भूमिं । सेवितवान् अघिशयितवान् हि । राज्ञः वत्सेशस्य । वारणनि- ग्रहे गजदमने । परिचयात् परिचयं वीणानिमित्तं खमथुम् असोङ, ल्यब्दोपे कर्मणी’ति पञ्चमी । वीणाश्रिता वञ्चना वीणापहरणलक्षणापक्रिया । कृतेति शेषः । इत्थं बहुभिः प्रकारैर्भवता पूर्वं कृतस्य च्छलस्य प्रतिच्छलमेव मया कृतमित्याह भवता पूर्वं प्रस्तुतमेव प्रक्रान्तमेव, अर्थच्छी । यामि प्राप्नोम अनुकरोमीत्यर्थः । फलितमाह --मम,अपराध:, नैव ॥ १७ ॥ ॥