पृष्ठम्:प्रतिज्ञायौगन्धरायणम् (सव्याख्यम्).pdf/१०३

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
एतत् पृष्ठम् अपरिष्कृतम् अस्ति
९१
तृतीयोऽङ्कः ।

सैनाभिर्मनसानुबद्धजघनं कृत्वा जवे वरणं
 सिंहानामसमाप्त एव विरुते यक्वा सविन्ध्यं वनम् ।
एकाहे व्यसने बने स्वनगरे गत्वा त्रिवर्णं दशां
 येनैव द्विरदच्छलेन नियतस्तेनैव निर्वाह्यते ॥ ५॥


नपरितशरीरेण तेन नादेन अवश्यं श्वः प्रद्योतेन स्वामी शरणमुपगन्तव्यः, सर्वैः साधनैः पूर्वो नैर्मन्त्रैषधि-धूप-प्रतिगजमदगजशाळासनयङ्गप्रदीपनरूपैर्मोहमदमस - रत्रासहेतुभूतैः परि गतशरीरेण परिवोष्टतात्मना अर्थात् संयुतेन तेन नादेन शङ्कङ भिध्वामेन हेतुना, प्रद्योतेन अवश्यं श्वः स्वामी रक्षकस्वेन प्राप्तव्यः, यथोक्तनादजः नितनलागिरिचित्तओभरूपानर्थप्रशमनाय प्रार्थयितव्य इति यावत् । ततः शरणी करणानन्तरं । शत्रोरनुमतेनैव प्रद्योतस्यभ्यनुज्ञयैव। सइध्यापन्नां स्वामिना सह ग्रह- णविपनं प्राप्तां । घेघवर्ती वीणाविशेषम् । स्वाधीनः कर्तव्यः वीणामानन वधयः कायेः ।

 तत इति । वाक्यच्छेदोऽयं श्लोकान्वयी । स्वामी तदानीं यदा नळगिरिः स्वंस्थभूय वश्यतां गतः तस्मिन् समये । नलगिरे, व्यवस्थितासन दृढोपविष्टैः सुन् ।

 सेनाभिरिति । वीरणं नगिरिं । जड़ी बेगे वि षरें । सेनभिः महासेनः सैन्यैः अर्थात् प्रस्थितं स्वामिनमनुधाव्य जिघृक्षुभिः । मनसानुबद्धजंबनं कृत्वा मनसैव न तु देहेनानुवृतपृष्ठं कुर्वा, यथा मनसा सङ्कल्पितमनुसरगं सद्यः कथेन कर्तुं यतमाना अपि सेनाः, कथमपि पृष्ठं न लभेरन् , तथा वेगातिशययुक्तं कृस्वे- त्यभिप्रायः । सिंहनां गजरीणाम् अध्वमध्यमिलितविन्ध्यवन दृश्यानां । विरुते असमाप्ते एव सति प्रत्यवस्था(नसंरम्भपूर्वरूपस्य गजदर्शनक्षणसमारब्धस्य नादस्य परिसमापनात् प्रागेवेत्यर्थः। सविन्ध्यं वनं त्यक्त्वा विध्याद्रिसहितमरण्यम् अति- लङ्घ्य । एकाहे एकामनैवाहि । व्यसने वने स्वनगरे शववरोधे अरण्ये कौश म्यां च । त्रिवणं दशां गत्वा त्रिरूपां बन्धनावस्था, बहुयोजनायतवनलङ्घना वस्थ, स्वनगरप्राप्स्यवस्थेयेवं त्रिप्रकाराम् अवस्थां, गजवेगवाहनप्रभावादासाद्य । येन द्विरदच्छलेन गजाश्रयेण छझना । एषः स्वामी नियतः पूर्वं यान्त्रितः । तेनैव द्विरदच्छलेन, निर्वाह्यते सम्प्रति कृतार्यते, अर्थाद् बन्धनिष्क्रमणपूर्वाकस्वः नगरप्राप्तिघटनया ॥ ५ ॥