पृष्ठम्:चम्पूभारतम्.pdf/११

विकिस्रोतः तः
Jump to navigation Jump to search
एतत् पृष्ठम् अपरिष्कृतम् अस्ति
चम्पूभारते ।

 य किलें पराशरसुतो निखिलैवनीदेशावनाय निजजननीनिदैशावनम्रमना मनागितराश्चर्यतपश्चर्यालकर्मीण समानोदर्यस्य विचित्रवीर्यस्य कुटुम्बिन्यामम्बालिकाया सपादयामास ।

चित्र चरित्र जगतीतलेऽस्य न लाघयामास नरेषु को वा ।
स यत्स्त्रय पाण्डुरपि स्वकेन गुणेन रक्तानकरोत्समस्तान्र ॥ । १३ ॥
अन्तर्भवत्कृष्णमृगाजिनाके सुनिर्मलै षोडशदानकीर्ते ।
खण्डेरमुष्येन्दुरकारि धात्रा मृषायमब्धेरजनीति वार्ता ॥ १४ ॥


प्रकाशैलक निजस्य नान्न पाण्डुरिति शब्दस्य वाच्यतामथुत्वम् । धावल्यमिति यावत् । निनाय प्रापितवान् । दुहादित्वानयातिर्द्धिकर्मक । श्लेषसकीर्णतद्रुणा लकार –‘तद्रुण खगुणत्यागादन्योत्कृष्टगुणाहृति ' इति लक्षणात् । वशस्थ वृत्तम्—‘जतैौ तु वशस्थमुदीरित जरौ’ इति लक्षणात् ॥ १२ ॥

 यमिति । इतरेषामाश्चर्यकारिण्या तपश्चर्यायामनुष्ठानेऽलर्माण समर्थ । ‘कर्मक्षमोऽलकर्मण’ इत्यमर । पराशरसुतो व्यासो निखिलानामशेषाणामवन्या भुवि देशाना विषयाणामवनाय पालनार्थं मनाक्खल्प निजजनन्या सत्यवत्या निदेशेन प्रेरणयावनम्र नियोजितकरणाभिमुख मनो यस्य तथोत सन् । अत्र जननीनिदेशे मनाक्त्वोतश्रुत्यन्ताकरणीयैऽपि प्रवृत्तेर्महल्यस्य सातरि भकिरिति सूच्यते । समानोदर्यस्य सहजस्य।‘समानोदर्यसोदर्यसगर्थेसहजा समा’ इत्य मर । विचित्रवीर्यस्य शान्तनवस्य राज्ञ कुटुम्बिन्या भार्याया अम्बालिकाया य पाङ सपादयामास जनयामास । किलेतिवार्तायाम् । स पाण्डुरिति पूर्वेण सबन्ध ।

 चित्रमिति । चित्रमाश्चर्यकरमस्य पाण्डोश्चरित्र जगतीतले लोके नरेषु इति को वा नर न श्लाघयामास न स्तुतवान् । सर्वोऽपि श्लाघयामासैवेत्यर्थं । यद्यनूस्सात्स राजा स्खय पाण्डुर्घवनेऽपि तनामकोऽपीति व खकेन स्वीयेन गुणेन धावल्येन प्रकृतिरञ्जनात्मकेन च समस्ताञ्जनान्रक्तानरुणाननुरक्ताधाकरोत् । अत्र श्लेषानुप्राणितो विरोधाभासस्तदनुप्राणितस्तदुण इति श्लेषविरोबाभाससकरत हुणयोरङ्गाङ्गिभावेन सकर । उपजातिवृत्तमिन्द्रवनोपेन्द्रवजामिश्रणात् । तल्लक्ष ण तु-—‘स्यादिन्द्रवज्ञा यदि तौ जगौ ग ,‘उपेन्द्रवज्ञा जतजास्ततो , ’ ‘अनन्तरोदीरितलक्ष्मभाजौ पादौ यदीयावुपजातयस्ता ’ इति ॥ १३ ॥

 अन्तरिति । अन्तर्मध्ये भवन्वर्तमान कृष्णमृगस्य सबन्धि अजिन पाप तद्वधजन्य तदेवाङ् कलझ येषा हुँ । ‘अजिन पापमुच्यते’ इति त्रिकाण्ड शैष । सुनिर्मलैरनुष्य पाण्डो सकन्धिन्या षोडशदानेभ्यो या कीर्तिस्तस्या खण्डे प्रत्येकमेकैकश आहत्य षोडशभि किरणैर्धात्रा ( कर्मी ) इन्दुधन्द्रोऽकारि Kित । करोते कर्मणि कुड्। अय चन्द्रोऽब्धे समुद्राजनि जात इति वार्ता


१ ‘किल’ इति नास्ति कचि २ ‘अवनि' शति पाठ ३ “निदेवशमन्त्र ’ ऽतिं पञ्च